Đậu phụ

Người ta nói, ở đâu có người Tầu, ở đó có đậu phụ. Không biết được nguồn gốc đậu phụ có từ bao giờ, và bao giờ thì nó được du nhập vào xứ ta, chỉ biết là món đậu phụ là món ăn dân dã phổ biến không chỉ ở Trung quốc, mà còn là món được dùng rộng rãi ở Việt nam hay Nhật bản từ lâu lắm rồi. 

Tôi không phải đồ đệ của các món chay, rất thích ăn thịt, nhưng lại thích ăn các món từ đậu phụ. Tôi sẽ chỉ nói về các món đậu phụ thông thường của người Việt, dù rằng cũng rất thích các món đậu phụ của người Tàu hay Nhật. 

Nếu có món không phải thịt, không phải rau, nhưng lại có mặt ở khắp nơi,  rồi được dùng làm món chính cả nơi chốn tu hành, trong suốt mấy nghìn năm, thì đó chỉ là đậu phụ.

Khi tôi còn bé tí, đậu phụ ở làng quê tôi là những miếng đậu phụ vuông, pha chút nghệ, được nướng qua, bán ở các mẹt chợ. Đậu tương được xay, nhưng hầu như không lọc vỏ,  hoặc lọc rất ít để lấy số lượng, vì thế những bánh đậu dân dã rẻ tiền tuy rắn chắc nhưng nhiều bã, không có vị ngậy của đậu nành. Mỗi lần về quê, nhưng bìa đậu chấm muối ăn trong những bữa cơm đạm bạc không gây ấn tượng gì. Nhưng thế hệ người già như ông bà hay các bác tôi, vốn đã quen với những bìa đậu phụ rẻ tiền này, lại không thể quen được những bìa đậu mềm lọc rất kỹ chỉ có óc đậu, bùi và béo sau này mỗi khi ra nhà tôi ở thành phố. 

Khi lớn lên một chút, đậu phụ thời bao cấp, không đóng thành bánh mỏng, mà là nhưng khối to tướng có dễ đến hàng  cân,  đen thui, chua chua, lạnh ngắt. Thời đói kém đó, khi mỗi tháng chỉ được mua phân phối vài lạng thịt cho cả nhà thì được ăn đậu phụ mậu dịch phân phối chấm xì dầu đã là may mắn lắm với con em cán bộ.

Sau này, tôi mới được biết đến đậu phụ Mơ, thứ đậu phụ nổi tiếng của Hà nội, với những bánh đậu mỏng, mềm, bùi và béo ngậy và trở nên nghiện đến mức thời gian sống ở nước ngoài tôi vẫn cố duy trì ăn đậu ít nhất tuần một lần, dù đậu ở đó không ngon như đậu Mơ. Những bìa đậu phụ Mơ mới mua về vẫn còn ấm và còn thơm mùi đậu nành đặc trưng, ăn sống thật mát trong những ngày hè oi bức. Còn mùa đông, những miếng đậu rán nóng vàng rộm có mặt trong hầu hết các bữa ăn gia đình. Nhân nói về mùa hè, ngoài đậu phụ còn có hai món liên quan rất hay được dùng: óc đậu và tào phớ. Khi nhà tôi ở gần nhà làm đậu phụ, thi thoảng hôm nào trời nóng quá, chạy sang mua nước đậu tương xay chưa được vắt và ép thành bánh đậu, về nấu canh óc đậu, ăn  mềm và thật mát. Còn món tàu phớ huyền thoại, những lát đậu phụ non mịn màng chan nước đường hoa bưởi, được các ông bán hàng rong đi rao khắp các hang cùng ngõ hẻm, đã trở thành nổi tiếng ở khắp nơi.

Không biết có bao nhiêu món ăn đã được chế biến từ các sản phẩm bắt nguồn từ đậu phụ, chắc nhiều lắm, nhưng những món chính từ đậu phụ thì đã trở thành những món thường xuyên có mặt trên các mâm cơm gia đình hàng ngày.

Mùa hè, đơn giản và bình dị nhất vẫn là món đậu phụ luộc, chấm mắm tôm pha, hay đơn giản hơn, đối với những người không chịu được mùi mắm tôm, thì chỉ cần nước mắm vắt chanh hay chút xì dầu. Nhưng tuyệt vời hơn nếu có thể được ăn ngay những bìa đậu nóng mới ra lò, thì mới cảm nhận hết vị thơm của đậu nành, vị bùi, béo của miếng đậu tan mát trong miệng. 

Cũng vẫn những miếng đậu đó, mùa đông, cắt ra thả vào chảo dầu móng già, chấm ngay  miếng đậu vàng rộm nóng hổi vẫn còn xèo xèo dầu mỡ vào bát mắm tôm sủi bọt, ăn với cọng rau kinh giới, thì không còn gì để mà nói. Nhưng thế là ta lại xâm phạm món bún đậu phụ mắm tôm đình đám kinh điển của xứ Hà thành rồi. Ngay cả cách rán đậu cũng có nhiều kiểu: thả miếng đậu ngập trong chảo rán ngập mỡ để có miếng đậu phồng rộp, nhưng có người lại không thích đậu phồng thì vẫn rán ít mỡ thông thường,hay như ở quán bia,đậu phụ rán non, gọi là "lướt ván", để làm món nhậu. Thôi thì quay lại món ăn cơm bình dân, những miếng đậu rán nóng già ấy , được nhúng ngay vào bát nước mắm pha chút dấm đường, thái chút hành hoa , sẽ có những miếng đậu phụ tẩm hành thơm nức, ăn với cơm nóng thì không gì đưa cơm bằng.

Vẫn là những món ăn bình dân cho mùa đông, không thể  bỏ qua đậu phụ rán sốt cà chua. Những miếng đậu rán vàng, sốt quyện trong nước sốt cà, rắc tí hành hoa, rau mùi, là món ăn dễ ăn, dễ làm, nên cũng phổ biến không kém gì mấy món đậu phụ ở trên trong các bữa cơm gia đình Việt.

Với người thích ăn thịt như tôi, thì món tủ lại là món đậu nhồi thịt, thịt băm trộn hành hoa, ít tiêu, bóp với chút đậu nhuyễn nhồi vào giữa miếng đậu và rán. Một số người lại mang đậu phụ nhồi thịt rán ra sốt cà, hay hấp xì dầu, tôi thì chỉ thích ăn rán nóng vì mùi đậu tương, quyện với thịt băm rán, với hành, với tiêu tạo một mùi thơm thật sự khác biệt cực quyến rũ khi ăn chấm với nước mắm. Nhưng thế thì đâu còn chất thanh đạm, chay tịnh của đậu phụ, A Di Đà Phật, nên có lẽ bù lại, những hôm nào muốn thật thanh đạm, mùa đông, có lẽ nên làm một bát canh nóng, đậu phụ với cà chua, để vẫn chay tịnh, mà vẫn nóng sốt, thay rau, đơn giản mà lại nhanh.

Người ta bảo ăn nhiều đậu phụ cũng không tốt. Nhưng mỗi khi thấy nặng nề vì những món đồ ăn nhanh, vì những cuộc nhậu nhẹt chè chén liên miên rượu thịt, thì những bữa ăn với các món đậu phụ bình dị, đơn giản, thanh đạm, với người thích ăn đậu phụ như tôi vẫn thấy rất ngon miệng, và có lẽ dù không phải là Phật tử ăn chay, vẫn sẽ cảm thấy người nhẹ nhõm, thanh thản hơn.

Ha noi, Jan 06, 2015

Thích Đậu Phụ         

Cafe Sài gòn vs Starbuck

November 26, 2014 at 12:27am

Đã gần một năm anh mới quay lại thành phố này, cũng như mọi lần, anh vẫn luôn thích Sài gòn, nhưng nơi đây vẫn luôn cảm thấy xa lạ khi không có em, anh chỉ muốn ra Hà nội, dù Sài gòn có nhiều bạn bè anh rất muốn gặp để hàn huyên, và nhiều thứ hấp dẫn không cưỡng được.
Buổi sáng chủ nhật, anh đã dậy sớm để ra khu trung tâm, các cửa hàng khu Vincom, Parkson đều chưa mở cửa, kể cả saigon square. Chỉ có các quán cafe là mở từ sớm. Muốn hô hào rất nhiều bạn bè ra ăn sáng cùng, nhưng vì trưa phải ra Hà nội ngay, anh cuối cùng lại chẳng gọi ai cả. Đi lang thang thế nào, anh lại lạc vào Starbuck. Starbuck mới xuất hiện ở Sài gòn và Hà nội. Trong khi ngồi một mình nhâm nhi ly fracpuchino, anh tự nhiên có ý nghĩ so sánh café ở Sài gòn với starbuck. Anh sẽ không nói về các quán cafe ở Hà nội, vì thực sự với anh , nó chỉ là chỗ ngồi để gặp bạn bè, chưa có một quán cafe nào đủ ấn tượng để cảm thấy enjoy, không hiểu vì không gian chật chội, hay cách phục vụ, hay vì điều gì khác. Được  ngồi cafe sài gòn luôn tạo cho anh cảm xúc đặc biệt, dù ngồi với bạn gái mình thích, với bạn bè hay một mình nghe nhạc cả ngày vẫn không có cảm giác chán.
Sài gòn có văn hoá café rất phổ biến. quán cafe ở  là nơi tụ họp bạn bè, hay có khi là cả gia đình mấy thế hệ, hoặc là nơi gặp gỡ bàn công việc, vì thế nó luôn mang không khí nhộn nhịp từ sáng đến khuya, chả lúc nào vắng khách. Có lẽ không đâu mà không gian cafe được chăm chút, có dấn ấn riêng như ở đây. Ở thành phố này có nhiều quán café đẹp đến nỗi, như một người bạn anh nói, nếu mỗi ngày đi một quán cafe , thì cả năm vẫn không hết vì quán cafe ở đây liên tục ra đời, mỗi quán lại có những phong cách riêng. Chỉ có Sài gòn mới có những quán café thật rộng, ngoại thất thiết kế đẹp kể cả trong những con hẻm, điều mà rất hiếm thấy ở Hà nội. Rất nhiều người thích các quán café nhỏ nhỏ, café bệt trong những quán xá kiểu như triệu việt vương, nguyễn hữu huân hay trên các phố cổ Hà nội, hay những quán phủi phủi ồn ào kiểu café Cộng, anh thì không, có lẽ anh hơi thiên vị cho Café Sài gòn.     
Cafe Starbuck, dù là Sài gòn hay hà nội, có lẽ đang hút khách, đặc biệt là giới trẻ, có thể vì mới lạ. Phải nói luôn rằng anh thích starbuck, mặc dù không thích café, anh vẫn thấy nó ngon. Không như anh Vũ Trung Nguyên chê bai Starbuck để ca ngợi G7 của anh ấy, sự thật thế nào thì đã rõ. Có thể dân amateur về café như anh không biết phân biệt, nhưng nó đã chinh phục được trên phạm vi toàn cầu, chắc chắn không thể không có gì đó đặc biệt. Mùa hè ở Bắc mỹ, được uống fracpuchino thật tuyệt, dù nó chẳng rẻ, cũng như anh thèm ly Tim Horton nóng mùa đông của Canada. Niềm yêu thích và khâm phục lại càng tăng lên khi anh được ghé tiệm  Starbuck đầu tiên nhỏ xíu và cũ kỹ ở Seatle, có từ năm 1912, để rồi họ phát triển triển được như ngày hôm nay. Nhưng cũng như mô hình franchise của Starbuck ở các nơi đã thành khuôn mẫu, quán café ở đây là take away hợp với phong cách người Mỹ, mua để mang về uống chốn công sở, trên đường phố hay chỉ ngồi nghỉ ngơi chốc lát. Không gian starrbuck có cái gì đó đơn điệu, lạnh lùng và, không thấy những cảnh bạn bè túm năm tụm ba ngồi tám chuyện cả buổi, hay thậm chí cả ngày như các quán café Sài gòn.
Anh vẫn lo sợ là thế hệ sau sẽ bị toàn cầu hóa, ngày càng thích fastfood cho một cuộc sống hiện đại ngày càng hối hả và bận rộn, vì thế nên những mô hình tiệm café kiểu starbuck sẽ càng ngày càng phát triển ở đây. Nhưng văn hóa uống café của người Sài gòn, với những tiệm café đẹp, hi vọng sẽ vẫn giữ được, để làm người ta sống chậm lại, đỡ stressed, như khi anh từng ở nước ngoài, có những lúc muốn tìm một tiệm café rông rãi với những khuôn viên tuyệt đẹp, để ngồi ngắm những giọt café phin chậm rãi rơi từng giọt, để ngồi hàn huyên bạn bè, mà  hầu như không thể có.    
Café Sài gòn, sau sẽ có những quán café truyền thống, pha lẫn những quán hiện đại, như Starbuck, em nhỉ.

Gái và xe

Đợt này Hà nội rộ lên phong trào xe đạp điện, ra đường bạt ngàn là xe  điện, đến mức người ta còn kiến nghị có khi còn bắt người đi xe đạp điện đội mũ bảo hiểm. Kể ra anh cũng không quan tâm, thích hay không là tuỳ người, vì cũng như bao phong trào khác ở Hà nội, sau một thời gian rộ lên, nhà nhà người người đều lao theo, rồi nó sẽ lại xẹp như bong bóng. Nhưng, khi nhìn các đối tượng đi xe đạp điện lại chủ yếu là các gái trẻ ( đa phần đẹp), thì tự nhiên anh muốn có vài ý dông dài và tán nhảm về gái với các loại xe, nhân việc phải ngồi xe khách từ Hà tĩnh ra Hà nội không biết làm gì, tất nhiên không phải là của các chuyên gia nghiên cứu xem đi xe đạp điện tốt hay không tốt cho môi trường, càng không phải của chuyên gia ban an toàn giao thông quốc gia xem có an toàn khi đi đầu trần lưu hành hay không, mà trên một phương diện khác.

Khi xe đạp điện xuất hiện, mà đa số người đi lại là gái, thì ấn tượng đầu tiên của anh là xe quá xấu, không xứng với gái. Anh cũng không phản đối xe đạp điện , nhưng có lẽ đa số xe đạp điện đang lưu hành đều là xe Tầu, và chắc là giá rẻ,  nên đã không được đầu tư thiết kế đúng mức, và trông có lẽ tạo cảm giác như xe đồ chơi, hay đúng hơn như người ta gọi là các "xe ruồi". Dáng xe thấp và bé, nên ngồi lên không có sự thanh mảnh của xe đạp thường, không có sự thoải mái của xe máy, làm xấu cả dáng của gái. Anh thiên vị, hay không khách quan, có thể, vì quan niệm của anh cứ cái gì liên quan đến phụ nữ thì phải đẹp . Đặc biệt là bây giờ không phải ở đâu người ta cũng được chiêm ngưỡng phụ nữ ngồi trên xe "mui trần" đi nhiều như ở Hà nội hay Sài gòn, thế nên khi phụ nữ được ngắm nhìn ngoài đường phố thì rất nên là những xe hai bánh cần tôn vẻ đẹp của chị em lên cho người khác chiêm ngưỡng, tất nhiên vẫn phải bảo đảm không phân tâm để tránh tai nạn giao thông.

Ký ức của anh chỉ nhớ thời những năm giữa thập niên 80, đầu 90 của thế kỷ trước, nghe thì xa lắc xa lơ, nhưng kỳ thật cũng tầm độ 15-20 năm, nghĩa là cũng hơi xa xưa, tuy nhiên trí nhớ bắt đầu già như anh vẫn còn vớt vát tí xíu, thời đó phương tiện đại đa số là đi xe đạp hay còn gọi là xế điếc, các loại Thống nhất, Xuân hoà trong nước, Phượng Hoàng của tàu , rồi thì các loại xe xã hội chủ nghĩa từ Liên xô, Đức, Tiệp khắc như  cuốc, mifa, eska, thi thỏang lắm có con xe mini hay Peugeut đời ơ kìa lẫn vào.  Trong đó, ấn tượng nhất với anh và các giai thời anh là xe mifa của Đức, là niềm mơ ước và hãnh diện của các gái bạn học của anh. Nhìn các bạn mặc áo dài thướt tha, đi xe mifa thanh mảnh cao ráo đạp trên các con đường Hà nội, tôn dáng yêu kiều dịu dàng của các bạn lên bao nhiêu khiến bao con tim thời bọn anh phải đập chả kém như khi nhìn các gái châu Mỹ la tinh ngực trần lắc hông  dọc theo các bãi biển thời Wolrd cup 2014 bây giờ. Thời đó chưa có khái niệm chân dài hay hót gơn, chỉ có khái niệm " nữ sinh thanh lịch", rất nhã, và cái xe đạp đã tôn thêm vẻ thanh lịch yêu kiều cho bao nữ sinh hà nội thời đó.

Sau thời xe đạp, đầu những năm 1990,  đến thời của xe máy, đủ các loại cup 81, 82, rim thái rim lùn, nhưng không xe nào lại ấn tượng và gắn với phái đẹp đặc biệt như con honda chaly cúc cu. Cho đến bây giờ, rất nhiều người vẫn mê chaly cúc cu, đến độ có cả câu lạc bộ chế, độ xe cuc cu. Không thể phủ nhận những ưu điểm của chaly một thời, gọn nhẹ, thích hợp với chị em nhỏ nhắn châu Á, thích hợp với những đường phố, ngõ hẹp ở hà nội, nên đã được sử dụng khá rộng rãi. Nhưng nếu việc bảo phụ nữ ngồi chaly có đẹp không, nữ tính không thì chắc chắn đa số sẽ đồng ý với chủ quan của anh là không, xe lùn và ngắn, ngồi chaly cứ tạo cảm giác bé nhỏ, co ro cúm rúm, không tôn vẻ nữ tính thanh mảnh điệu đàng của phụ nữ khi đi ngoài đường. Đặc biệt là nếu các chân dài ngồi chaly, sẽ chả khác gì gấu đi xe đạp trong rạp xiếc, rất không đẹp.

Thật may cho các gái dáng đẹp , khoảng tầm giữa và cuối thập kỷ 90, sau một chút với chaly, xuất hiện dòng xe  vespa piaggio ET8 hay ET4. Khác với đa số các xe máy Nhật đang lưu hàng rộng rãi trên thị trường lúc đó , vespa ET có lẽ là xe hợp với phái đẹp nhất, thiết kế cổ điển, thanh lịch và nữ tính nhất không chỉ của vespa  mà cả các dòng xe trong thập kỷ 90. đối nghịch với Chaly, dòng vespa ET không dành cho người nhỏ, đơn giản là vespa cao và nặng, và nó không rẻ để ai cũng có thể có, nhưng bù lại, các chân dài dáng đẹp ngồi trên ET sẽ được tôn vinh vẻ đẹp đầy quyến rũ của các cặp giò "miên man". Bỏ qua các nhược điểm của Vespa, có lẽ các nhà thiết kế hãng xe Ý luôn có trong máu chất stylish và tôn vinh vẻ sexy và quyến rũ của phái đẹp trên những xe scooter mới có thể làm nên những chiếc xe như thế.

Sau thập kỷ 90, đầu nhưng năm 2000, xuất hiện một trào lưu xe máy hạng sang , xe cao cấp của dòng hai bánh của honda : Dylan, @, Spacy v.v. Nhưng  cứ cao cấp với tiện dụng chưa chắc là đẹp, và xe đẹp cho phụ nữ lại càng không. Nên mặc dù nhìn phụ nữ ngồi trên @ , Spacy rất đắt tiền, cũng không thấy đẹp. Cái thì thể thao mạnh mẽ quá, cái thì lùn và béo quá... Rồi đến cả dòng vespa LX tiếp sau ET, không ra xe nam cũng chẳng xe nữ cứ nửa nạc nửa mỡ, cũng không mang lại vẻ quyến rũ của gái trên những chiếc xe máy. Ngay đến cả chiếc xe được ưa chuộng nhất gần đây, honda SH, có lẽ là xe thiết kế khá nhất trong các xe scooter thời gían gần đây, nhưng có lẽ chỉ để khoe chân dài khi ngồi trên xe, nhưng dáng ngồi trên xe thì có lẽ mang thiên hướng trẻ trung, năng động hơn là mang một dáng vẻ cổ điển hay sexy cho gái.

Hà nội, hay đa số các thành phố ở Việt nam, rất nhiều người đã đề xuất cấm xe máy, để hạn chế tai nạn hay phát triển xe hơi và giao thông công cộng. Anh cũng nghĩ đó là xu hướng tất yếu, xe ô tô càng ngày càng nhiều hơn, xe máy càng ít đi, tốt hơn cho đường phố hiện đại. Có điều là sẽ thật tiếc, khi sau này tất cả đều đi ô tô hay đi tàu điện, ngừoi ta sẽ không còn hoặc rất ít được chiêm ngưỡng những cô gái duyên dáng trên những chiếc xe hai bánh, cho dù họ có đi xe đạp , đạp điện, trên những chiếc xe máy bình thường hay sang trọng, thì người ta vấn dễ chịu hơn khi được ngắm nhìn các bóng hồng xinh đẹp và quyến rũ trên những chiếc xe hai bánh trên đường phố hơn là trong những chiếc xế hộp kín mít, cho dù có sang trọng đến đâu. Và giờ đây, không biết là may hay không may, khi đa số vẫn sử dụng xe máy, thì anh và các bạn giai vẫn có dịp ngắm các em gái xinh đẹp tung tăng trên đường trên những chiếc xế nổ, để đến một thời, nó sẽ lại biến mất, như chiếc xe mifa của các bạn gái thời anh.

A small story will be on photo book

a story I have told and my portrait will be on a photo book about Ha noi.

"Three years ago a couple friends of mine who live in Montreal came back to Vietnam to visit. She was born in Hanoi and is a doctor of piano.  She was one of the students of Dang Thai Son – the most famous pianist in Vietnam.  She  grew up in the old quarter before leaving for Montreal to study.

We chose to go to a European style restaurant. After a warm and cosy dinner, we went for a stroll.  We walked a lot, nearly an hour and a half.  Everything looked so different to how it did in daylight. For me, it was more quiet, the colour and the sounds. It gave me a kind of feeling that I’ve never had before, a good one but full of surprises. Despite all of us being born in Hanoi we felt like tourists, like strangers in our own country.

We decided to try one of the most famous desserts of Hanoi “Banh Troi tau”. There is a very popular place to eat this: the place of an artist named Pham Bang. His store is at 30 Hang Giay. My friend’s husband really wanted to try this dessert but normally he couldn’t because “Banh troi tau” is often on sale when the weather is cold and they often come back to Vietnam at a different time. Although we were all so full after the dinner he ordered every dish on the menu so he could try it all. Since that night it has become our tradition, to immerse ourselves in our home country again: nice café and dinner, then a walk and “ banh troi tau”.

Ăn sáng ở Hà nội

Bữa ăn sáng thời bao cấp khi tôi còn bé thật đơn giản , đôi khi chỉ là bắp ngô, củ khoai luộc, có bát cơm rang tóp mỡ rưới tí nước mắm đă là hạnh phúc. Còn khi đời sống khá lên, có nhiều lựa chọn hơn, quan niệm bữa sáng với những người khác nhau thật khác biệt, khác giữa vùng miền, giữa mục đích khác nhau . Với đại đa số những người nông dân hay lao động chân tay, bữa sáng là bữa nạp năng lượng để đi làm không khác gì bữa chính trong ngày.  Với một số người, lại chỉ cần cốc nước hoa quả, để ăn kiêng. Người phương Tây rất coi trọng bữa sáng, họ coi đó là bữa ăn quan trọng, bổ sung năng lượng cho buổi sáng một ngày làm việc. Nhưng có những người, như tôi, thì lại khác, bữa sáng không chỉ đơn giản là ăn cho no hay nạp năng lượng.

Khi tôi sống ở nước ngoài, sống giữa rất đông cộng đồng người Việt, việc tự nấu hãy đi ăn hàng những bữa ăn chính của buổi trưa hay tối mang hương vị quê hương Việt không quá khó, thì khó khăn chính đối với tôi chính là việc chuẩn bị bữa ăn sáng, sao cho khỏi  nhàm chán và lặp đi lặp lại, nhưng khó khăn hơn, là tôi thèm những bữa ăn sáng ở Hà nội mà những nơi tôi đã từng sống ở nước ngoài không thể có.

Bữa ăn sáng ở nước ngoài, thì bữa sáng điển hình là những lát bánh mì, ăn với bơ hay phomai, với mứt hoa quả, kèm cốc sữa tươi hay trà, cứ thế năm này qua tháng khác, ngay cả một số nơi đặc biệt như Paris thanh lịch,  cũng chỉ là cái bánh croissant, với tách càfe, còn món pancake và trứng omlet của người Mỹ, thì với tôi là một nỗi niềm ám ảnh đáng sợ, ăn chỉ để nạp năng lượng và tồn tại. Mỗi khi đó, tôi lại thèm về Hà nội, để được có những dịp đi ăn sáng, mà chính xác hơn, là thưởng thức quà sáng ở Hà nội. Người Hà nội không ăn sáng để lấy no, mà ăn sáng là ăn chơi, ăn quà, vì thế nên đồ ăn sáng cũng khác với những nơi khác, rất nhiều món ngon nổi tiếng của Hà nội đều được ăn chủ yếu vào buổi sáng.

Người Hà nội ăn sáng đa số là các món phải có nước: bát phở, bát bún, hay miến, đều có nước dùng là nước ninh xuong ngọt lừ, theo những cách pha chế gia vị khác nhau mà cho phù hợp từng món. Chị tính riêng phở, đã có bao nhiêu sự lựa chọn cho một bữa sáng: phở bò  tái, chín, gầu ,nạm, rồi thì phở gà cũng có mấy loại. Còn bún, thì ôi thôi cơ man nào là các loại bún đủ để làm một vòng trong vòng một tuần cũng không phải ăn lại bữa thứ hai: bún ốc, bún thang, bun mọc, bún riêu, bún cá, bún măng vịt,....hay các món miến ngan, miến lươn chủ yếu chỉ có ở Hà nội.

Còn nếu bạn không thích ăn nước, thì các món xôi ở các hàng quà sang đầu ngõ nhà bạn: xôi vò, xôi xéo, xôi lạc, xôi ngô, gói trong tàu là sen hay lá chuối cũng đủ để bạn thưởng thức. Những công chức đi làm vội không kịp thời gian ngồi ăn sáng , chỉ cần ghé qua gánh xôi nhỏ khắp các ngõ phố, làm gói xôi ruốc, hay đơn giản hơn là chấm muối vừng,  mang đến cơ quan là có thể yên tâm chắc bụng đến nửa buổi, vừa rẻ vừa tiện.

Đấy là chưa kể bạn lên những hàng xôi nổi tiếng trên các phố cổ, để ăn những xôi pate, xôi chả mực, xôi lạp xưởng của những hàng xôi nổi tiếng.  

Ấy thế nhưng chưa đủ, nhắc đến quà sáng Hà nội, không thể bỏ qua các loại bánh. Nếu không thưởng thức bánh cuốn, vốn thường được ăn kèm với chả, là ta đã bỏ qua một món ngon của bữa sáng Hà thành. Nhưng nếu không có thời gian ngồi cho những điã bánh cuốn nóng hổi được tráng trực tiếp, thì các thứ bánh khác vẫn làm cho bữa sáng của người Hà thành thật nhanh gọn và không kém phần hấp dẫn. Chiếc bánh giò, chấm tương ớt, chiếc bánh báo nhân trứng cút mộc nhĩ, đều có thể làm thành bữa sáng gọn nhẹ mà cũng lửng dạ. Nhưng nhớ nhất vẫn phải là chiếc bánh mỳ pate, bánh mỳ pa tê Hà nội, cũng giống như bánh mì pate các nơi khác, dù xuất phát từ bánh mỳ sandwich của người Pháp, nhưng đã được biến đổi để kẹp với đủ thứ gia vị biến thành một bánh mì mang riêng thương hiệu việt. Không phải vô cớ mà chiếc bánh mỳ pa tê đã được những người Việt sống ở nước ngoài biến thành thương hiệu và là một trong món đồ ăn Việt nổi tiếng và bán chạy nhất trong các tiệm ăn người Việt ở nước ngoài, chắc chỉ sau món phở.

Nhưng chưa hết, quà sáng sẽ không đủ nếu tôi không nhắc đến món cháo, khác với một số nơi, ăn sáng ở Hà nội vốn nổi tiếng với cháo sườn, ăn kèm quẩy và đặc biệt hơn nữa, là cháo lòng. Dù cho có được khuyến cáo đến đâu về việc ăn nội tạng không tốt, thì việc tụ tập bạn bè buổi sáng, nhâm nhi chén rượu trắng bên đĩa lòng, và kết thúc bằng bát cháo lòng là thú vui ấm thực của không ít người.  

Hàng ngày, đối với đa số người Hà nội đi làm, bữa sáng chủ yếu là ở các gánh xôi, hàng bún khắp các ngõ phố, hay những hàng quán phở vỉa hè, người ta ăn sáng trên đường đi làm, rồi làm cốc trà nóng, hay trà đá, rồi đến cơ quan. Còn những ngày cuối tuần hay những người rỗi việc, bữa sáng giống như một brunch của phương Tây, người ta ăn sáng, rồi ngồi nhâm nhi bên cốc cafe với bạn bè hay người thân, để thư giãn cho một buổi sáng cuối tuần.

Cũng vì thế, ngày càng có nhiều quán cafe kết hợp ăn sáng. Ăn sáng ở quán cafe, dĩ nhiên không thể ngon bằng các quán vỉa hè, nhưng nó tiện lợi, sạch sẽ hơn, mang hơi hướng của xã hội hiện đại. Ngày càng có nhiều khu chung cư, những khu đô thị thay thế cho những phố hàng, phố cổ.  Trong khi những quán vỉa hè, những gánh xôi bán đồ ăn sáng không thể tồn tại trong những khu chung cư hiện đại,  thì các quán cafe mọc ngày càng nhiều.

Sẽ đến lúc những gánh quà sáng, những quán ăn sáng vỉa hè ở Hà nội sẽ bớt dần đi theo thời gian. Còn bây giờ, tôi vẫn thấy thật may mắn và hạnh phúc, khi vẫn còn được ăn những bữa sáng bình dân mà thật hấp dẫn , trong mỗi buổi sáng ở Hà nội.

Quà Hà nội, một thời và mãi mãi?

Món ngon Hà nội, đã đi vào truyện, vào văn, được ca ngợi tốn không biết bao giấy mực, để mọi người Hà nội đi xa đều ước mong có những lần về để được thưởng thức lại những món ngày xưa, hay khách du lịch chỉ mong đến Hà nội để thưởng thức những món ngon vỉa hè, những đặc sản Hà nội.
Mỗi món ăn ở 36 phố phường là tinh tuý chắt lọc từ các món ăn  của các miền quê, qua bàn tay tinh tế, khẩu vị cầu kỳ của người xứ kinh kỳ kẻ chợ, để chế biến thay đổi so với nguyên gốc, nâng lên thành các món mang lại đặc trưng riêng cho sự tinh tế, thanh khiết của các món đặc sản Hà nội. Cũng là bát phở, phở Hà nội khác phở Nam định , bún chả Hà nội khác bún chả Hà nam, và có những món mà chỉ có ở Hà nội mới có: bún thang, bún ốc, chả cá Lã Vọng, bánh cốm...   

Đồ ăn ở Hà nội nổi tiếng có lẽ có hai thứ, cỗ và quà. Cỗ truyền thống Hà nội nổi tiếng cầu kỳ, tám đĩa tám bát, những bát canh mọc, canh bóng, đĩa xôi xéo, xôi vò, chỉ được nấu chủ yếu trong các dịp lễ Tết, cỗ cưới hay các ngày giỗ chạp. Những mâm cổ truyền thống dường như giờ đây đã bị mai một dần, chỉ còn hiếm hoi trong các gia đình Hà nội xưa, những đám cưới đã không còn bẩy đĩa bốn bát truyền thống, những món trong các ngày giỗ chạp hay cỗ ngày tết cũng thay đổi rất nhiều trong các gia đình Hà nội để phù hợp với nhịp sống hiện đại, vì thế rất ít khi chúng ta có dịp thưởng thức lại. 

Vậy là Hà nội chỉ còn nổi tiếng vì những hàng quán vỉa hè,  " những hàng quà Hà nội"  . Ở đây đi ăn người ta không gọi đi ăn hàng mà người ta thường nói là ăn quà, ăn quà chỉ là ăn chơi, là thưởng thức, không phải ăn lấy no, chính vì thế nó lại càng tinh tế, thế mới đúng chất ăn chơi của xứ Tràng an. Những món quà sáng, quà ăn đêm của người Thăng long vì thế nó khác với những bát cơm rang, những đĩa bánh cuốn đầy đặn của những người nông dân vùng quê, ăn lấy no cho có sức để đi làm...        
  
Nói quà Hà nội thì nhiều lắm: những quán phở, hàng bún chả, bún mọc, bún thang, bánh cuốn, nộm,  bánh trôi tầu... Khi tôi sống ở nước ngoài, cứ mỗi lần nghĩ đến món quà vỉa hè, tôi lại mong về, để được đi ăn thỏa thích. Để khi trở về Hà nội, tôi đã phải đi một vòng các quán và cũng mất khá nhiều thời gian mới có thể thưởng thức lại hết được danh sách những món mà khi xa nhà đã liệt kê.

Quán Hà nội giờ đây vừa giống lại vừa khác như khi cách đây chừng hơn 10 năm thời kì Băng sơn viết về món ăn Hà nội mà tôi say mê, lại càng khác khi quay về những thời của cụ Nguyễn Tuân, Thạch Lam ,  cái khác ấy khiến tôi có những chợt nghĩ về món quà phố Hà nội.   

Không biết có ai đi ăn các món quán hàng để rồi lại có cảm giác , “hình như không ngon như ngày xưa " giống tôi không?

Cũng một phần ngày xưa đói kém, ăn gì cũng thấy ngon, kỷ niệm xưa tuổi ấu thơ cái gì chả đẹp, giờ thì ăn quá đủ chất chả còn thiếu thứ gì nên không thấy ngon nữa. Nhưng nếu là cảm giác ” hình như hôm nay ăn không ngon như mấy hôm trước mình ăn"?  Các món vỉa hè đều chế biến nấu nướng theo kiểu "gia truyền", nhưng phụ thuộc quá nhiều vào kinh nghiệm chế biến gia giảm của người chủ, vì "gia truyền" nên rất dễ bị mai một . Những quán hàng nổi tiếng, sau khi người chủ mất đi, truyền đến đời sau, việc không giữ được chất lượng như xưa là chuyện thường xảy ra. Phần nữa, là nguyên liệu chế biến giờ đã khác xưa, có thể giữ được hương vị như xưa và chất lượng ổn định không phải là điều dễ dàng với kiểu kinh doanh nhỏ lẻ của các hàng quán vỉa hè.  

Rất nhiều người trước đây và cả tôi hồi đó thích những quán xá cũ cũ, ám đầy bụi than, đặc trưng của các quán vỉa hè, lấy làm thích thú. Những giờ đây, khi bước vào các hãng quán bày bừa rác, xập xệ, những hàng quán bám đầy bụi bám đường phố, khiến người ta cảm thấy gợn gợn về vệ sinh an toàn thực phẩm, làm người ta có cảm giác ăn kém ngon . Tôi không biết những kiểu hàng quán kiểu này sẽ có thể được chấp nhận cho đến bao giờ,  bởi dù không cần những hàng quán quá lịch sự, người ta vẫn cần những điều kiện vệ sinh tối thiểu để tạo một cảm giác yên tâm khi thưởng thức trong những quán ăn bình dân của vỉa hè Hà nội.   
Ở Hà nội rất phổ biến là cả một phố tập trung các quán vỉa hè bán một món giống nhau,  có lẽ là xuất phát từ một hàng quán nổi tiếng, rồi cả phố tranh nhau làm theo, cũng có thể là các hàng quán rồi cũng học tập chất lượng giống nhau và tạo nên một trung tâm thu hút khách, nhưng rồi cũng có những phố mà các nhà đua nhau nhái nhau, mà cuối cùng khó biết nhà nào chính chủ và chất lượng thì thật giả lẫn lộn làm khách hàng thực sự thất vọng.
Những hàng quán vỉa hè, dường như gắn bó với khu phố có 36 phố phường.  Với các thế hệ cũ, của những người như ông bà bố mẹ tôi, thì các hãng quán vỉa hè khu phố cổ, phố cũ dường như gắn bó máu thịt. Người ta nhất quyết không bán nhà, hay rồi đi khỏi những ngôi nhà chật chội, tối tăm trong những khu phố cổ để chuyển ra sống tại những khu mới, đơn giản chỉ vì sống ở đây quen rồi, và một trong các lý do cũng bởi bước chân xuống phố là những hàng quán vỉa hè thật sẵn, đồ ăn ngon la liệt mà ở khu phố mới không thể có.

Nhưng cuộc sống văn minh rồi sẽ khác đi, những khu phố có chật chội ở hà nội sẽ phải được giải phóng, ra những khu nhà ở chung cư, những khu phố mới. Những thế hệ trẻ hơn, cuộc sống hiện đại hơn, dù có thích thú với các hãng quán vỉa hè thì cũng khó có thể chấp nhận điều kiện sống ở những khu phố cổ. Và liệu những thế hệ sau ở các khu phố cổ, họ có chấp nhận tiếp tục bán hàng theo kiểu các quán vỉa hè hay sẽ làm những nghề khác đi. 
Đã có một thời chính quyền Hà nội muốn xây dựng rầm rộ một phố ẩm thực, như là một cách giữ gìn những món truyền thống, văn hoá ẩm thực Hà nội. Nhưng rồi tôi cũng thấy cái ngõ Cấm chỉ ấy cũng không có gì đặc sắc hơn , bao năm vẫn những quán vỉa hè tự phát, điều kiện vệ sinh không đảm bảo, hay những khu phố tây ba lô, phố đồ ăn Mai Hắc Đế cũng vẫn như xưa, đồ ăn cũng không có gì cải tiến.

Càng ngày ở Hà nội càng có nhiều khu chung cư , ở các chung cũ mới mọc lên, sẽ rất khó để những hàng quán vỉa hè có thể phát triển được như ở những khu phố hàng, và những các quán ăn nhanh tại các trung tâm thương mại, siêu thị với ưu thế tiện dụng xuất hiện ngày càng nhiều có làm giảm vai trò của các hàng quán vỉa hè, đặc biệt là thế hệ sau ngày càng thích đồ ăn nhanh hơn là các hàng quán truyền thống.

Và tự nhiên tôi giật mình lo rằng liệu có lúc nào đó, rất nhanh thôi..., các quán ăn vỉa hè truyền thống sẽ mất đi, các món ngon sẽ bị mai một. Những hàng quà truyền thống liệu vì đó mà mai một dần đi không?

Tôi lại nhớ về khi dạo bước ở các đường phố cổ  ở Barcelona, Paris, tôi vẫn thấy các hãng quán vỉa hè ở các phố có nhộn nhịp vẫn phát triển trong một xã hội hiện đại mà đồ ăn nhanh chiếm ưu thế. Và tôi tin là người Hà nội, hay các dự khách vẫn luôn thích thú với những món ăn vỉa hè, những hàng qua Hà nội. Tuy nhiên các hãng quán vỉa hè không thể tồn tại nếu vẫn còn giữ nguyên kiểu chế biến vệ sinh thực phẩm như bây giờ,  bình dân mang đến cho người ta sự thoải mái (trong đó có sự yên tâm về vệ sinh) nhưng không có nghĩa là xập xệ, bẩn thỉu,  và quan trọng là chất lượng, hương vị phải giữ gìn ổn định như là một điều quan trọng nhất của giữ gìn truyền thống.

Và có lẽ người ta phải quan niệm về giữ gìn truyền thống nó khác đi, giữ gìn truyền thống có lẽ là nắm bắt được cái hồn, để mà phát triển nó lên và phù hợp với xã hội, không phải là giữ nguyên những cái xa xưa, để mà trở thành cố hủ và lạc hậu. Các món ăn truyền thống của Hà nội, vẫn cứ không thể bó hẹp được với những món xưa cũ, để người ta chỉ ăn được một vài lần và chán dù ngon đến đâu chăng nữa , nó cần phải được thay đổi và làm mới, sáng tạo thay đổi dựa trên cái hồn, cái tinh thần của những món truyền thống xưa. Tôi cũng đã từng ăn ở các quán gia đình trong khu phố cổ ở Montreal, Florence, đó là những quán ăn ngọn gàng sạch sẽ, ấm cúng mang tính truyền thống và mang bản sắc không khí đặc trưng của vùng miền đó. Tôi mong ước về một Hà nội với những quán nhỏ với những không gian riêng trong những khu phố cổ, phố cũ có những món ăn được chế biến thủ công theo bản sắc riêng của từng nhà hàng, vừa truyền thống và hiện đại, đảm bảo vệ sinh, và mang tinh thần của những món xưa. 

Để làm được điều đó không chỉ cần những bí quyết truyền thống cha truyền con nối, mà cần sự sáng tạo dựa trên tinh thần và văn hoá của xứ nghìn năm văn vật. Chỉ có như thế, món ngon Hà nội mới luôn được tồn tại và gìn giữ.
Hà nội, tháng 7 2013.
TAL.

Xe hoa rong Hà nội

Khi nhắc về Hà nội, người luôn nhớ về những hàng phở, những mùa sấu, mùa cốm, còn bây giờ, nếu phải chọn một thứ gì đó để nhớ về Hà nội mỗi khi đi xa,  tôi lại nghĩ về những người bán hoạ rong..trên những chiếc xe đạp.        

Ngày xưa, Hà nội nổi tiếng với những làng hoa Ngọc Hà, Nhật Tân, Nghi Tàm , Quảng Bá và với những cô gái từ các làng hoa gánh hoa đi khắp các khu phố cổ, nổi tiếng đến nỗi đi vào truyện và phim Gánh hàng hoa nổi tiếng một thời. Bẵng đi rất lâu, những gánh hàng hoa dần mất đi..để rồi không biết từ bao giờ, những gánh hoa rong lại trở về trên những đường phố, lần này không phải là những cô hàng hoa quẩy những gánh hoa dọc các con phố, mà là những người đàn ông có, đàn bà có, giản dị và đôi phần lam lũ trên những chiếc xe đạp, đằng sau là những thúng hoa, lăn bánh tỏa đi khắp con đường trong từng khu phố ở Hà nội. Không giống như những người bán hàng rong khác đi rao khắp các ngõ phố, những người bạn hoa chọn một vị trí, một góc ngã tư cố định để làm nơi bán hàng.  

Mỗi thành phố nơi tôi đi qua, nhiều hay ít, đều có những tiệm hoa tươi , nhưng có lẽ chỉ có Hà nội, mới có hoa tươi được bán nhiều trên những “cửa hàng di động” như thế, trở thành nét đặc trưng như của riêng Hà nội. Không biết ngày xưa gánh hàng hoa của các cô gái từ các làng hoa Hà nội có những loại hoa gì, còn bây giờ, các “gánh hàng hoa” di động ngày nay thường chỉ có một số loại hoa nhất định tùy theo mùa, tháng 2 tháng 3 hoa bưởi thơm ngát, tháng 4 hoa loa kèn trắng tinh khiết, tháng 5-6 hoa sen hồng xen lẫn đài sen, rồi thì hoa cúc trắng, cúc đại đóa, cúc tím thay phiên nhau tỏa sắc trên từng con phố.
Đôi khi trong cuộc sống bận rộn, khiến ta quên đi thời gian, thi thoảng đi qua những góc phố, nhìn những bông hoa trên những gánh hàng rong, dường như nhắc ta lại chợt nhớ về thời gian các mùa trong năm. 

Nhưng có lẽ ấn tượng nhất với tôi là hoa hồng, những bông hoa có lẽ những người bán hàng mang hoa từ nhà trồng những làng hoa ven đô: Mê linh, Tây tựu, hay mua từ sáng sớm từ chợ hoa Quảng Bá, để rồi tỏa đi khắp các nẻo đường Hà nội. Hoa hồng ở các gánh hàng rong có đủ các màu sắc, đỏ, vàng, hồng, rực rỡ trên những xe hỏa khắp các đường phố hầu như tất cả các mùa trong năm, như mang cho những góc phố này nét tươi tắn hơn. Những cánh hoa ấy, khi tách ra đơn lẻ, không có gì đặc biệt,  nhưng khi đặt cạnh nhau trong những thúng hoa tạo nên màu sắc thật rực rỡ cho những con phố Hà nội. Và nếu ai đã từng đi qua những góc phố Nguyễn Du-Bà triệu, Giảng võ, Trần Phú hay rất nhiều dãy phố cổ, nơi rất nhiều gánh hoa rong làm sáng bừng lên nên cả một góc phố dài, bạn sẽ thấy như cả một vườn hoa đủ màu sắc.
Người vợ đã khuất của tôi khi còn là cô gái sống ở Sài gòn, mỗi khi ra Hà nội, đều rất thích những đóa hoa hồng nhỏ trên những hàng hoa rong và luôn mua một bó hồng mỗi khi vào Sài Gòn.

Những bông hoa trên những xe hoa, không phải là những nhành hoa sang trọng trong các tiệm bán hoa để làm hoa bó tặng trong các dịp lễ, cũng không phải là những cánh hồng nhỏ xíu các bà các cô hay mua về làm hoa cúng lễ rằm hay mùng 1, mà đó là những cành hoa hồng nhỡ nhỡ, hay những bó loa kèn bó theo chục , những bó hoa sen, có lẽ dành riêng cho những người nội trợ mua về cắm ở trong nhà. Người Hà nội xưa nay vẫn thích chơi hoa, cắm hoa theo mùa, và dường như tất cả những loại hoa trên những gánh hoa rong, được trồng để hiện diện trong những bình hoa tươi ở các gia đình, giản dị và nhẹ nhàng. Hà nội, với các làng hoa ven đô, và những xe hoa rong, vì thế nên mới phát triển chăng?

Khi đi mua hoa ở các tiệm hoa, hay mua bất cứ thứ gì ngoài đường phố Hà nội, tôi cũng mặc cả, chỉ có với hoa ở các hàng hoa rong, trên những chiếc xe đạp, tôi dường như ít phải trả giá, không biết tại vì hoa không quá đắt, hay vì nhìn những người bán hàng lam lũ luôn cho ta cảm giác thật thà, bán những thứ của họ trồng mà tôi không nỡ mặc cả?

Tháng 4 về, nhìn những sắc trắng thanh khiết của những đóa hoa loa kèn chậm rãi theo vòng xe lăn trên đường phố mới sáng sớm, tôi tự hỏi bao giờ những người bán hoa lam lũ kia bớt vất vả hơn, để họ không phải đi bán rong cả ngày trên những gánh hàng hoa, và không biết họ kiếm được bao nhiêu tiền từ những gánh hoa rong. Nhưng cũng băn khoăn, liệu sau này đường phố Hà nội sẽ ra sao khi cuộc sống hiện đại và khấm khá hơn, Hà nội sẽ không còn những người bán hoa rong trên những xe hoa, không còn những vườn hoa đủ màu trên những chiếc xe đạp.

22/04/2013,

LTA.

Mùa thu cho em...

Hà nội , September 29-30/2012
For you, on your day…
Vậy là tôi trở về Hà nội mùa thu, để mong được nhìn những cây bàng lá đổ, ước được ngắm những hàng hoa sữa, liệu Hà nội bây giờ có khác xưa?
Những đường phố , những con hồ rộng mênh mông trong mắt tôi thủa ấy, giờ đây đã trở nên nhỏ bé, tại vì đường phố chật chội hơn bởi những dòng kẹt xe chật cứng, những con hồ đã bị san lấp chiếm đất , hay bởi mắt nhìn của tôi nay đã khác nhiều.
Đường Cổ Ngư đâu còn những bãi cỏ nơi lũ học sinh chúng tôi ngồi chơi đàn hát, chùa Trần quốc thâm nghiêm cổ kính , tôi và những người bạn thân thời học sinh đều vào thắp hương mỗi đêm trừ tịch, giờ đã trở nên lòe loẹt và phô trương một cách kệch cỡm bên cạnh một hồ Tây giờ đâu còn sương khói ngút tầm mắt.
Những chốn nào còn kỉ niệm trong ký ức, giờ đã trở nên ít lãng mạn đi, có phải vì tâm hồn tôi đã cạn khô, hay tại vì Hà nội trở nên xô bồ và lộn xộn?
Những hàng quán vỉa hè không còn hấp dẫn, tại vì giờ các hàng quà Hà nội kém ngon đi, ăn ở đâu cũng na ná như nhau hay tại vì tôi đã quá đủ đầy những món ngon lạ mắt, để giờ không thể chịu nổi những hàng quán vỉa hè với cảm giác mất vệ sinh.
Phố hàng lung linh, sang trọng trong mắt thời thơ ấu của tôi, của tôi giờ đây toàn bán những hàng thủ công đơn giản không còn phù hợp với xã hội hiện đại hoặc là hàng tàu chất lượng kém. Trong mắt tôi, những dãy phố hàng “cổ” chỉ là những ngôi nhà lụp xụp, với những con người sống chật chội thiếu điều kiện sống tối thiểu . Đến bao giờ người ta hiểu rằng, “cổ” không đồng nghĩa với sự nhếch nhác , lụp xụp, giữ gìn nét văn hóa là để cho dựa trên cái hồn của xa xưa mà phát triển nét tinh tuý, khi nào những khu phố sẽ được giải phóng khỏi cái chữ cổ, để hoặc là người ta sẽ cải tạo nó, hay là cho nó trở nên cổ hủ theo chọn lọc tự nhiên, đến lúc chính những người trong phố “cổ” ấy sẽ tự bỏ đi.
“Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”, Người Ha noi từ trước đến giờ đều là dân các tỉnh, nhưng khi đến Hà nội, người ta đều và giữ những cái tinh tuý nhất cho Hà nội trở nên thanh lịch, trước đây Hà nội khác Sài gòn là vậy. Còn bây giờ tôi chỉ thấy người ta đến Hà nội đều than phiền Hà nội lai tạp, vẫn toàn dân ở các tỉnh về, nhưng sao mà đông đúc và ngột ngạt, và người xứ Nam ra chê dân Hà nội nói tục chửi bậy nhiều. Liệu còn bao nhiêu người Hà nội “ gốc “ sống ở Hà nội bây giờ dám khẳng định mình ” thanh lịch như người Tràng An”, cho dù đã sống ở Hà nội vài đời ?
Rất nhiều người đôi khi thích thú với “cháo chửi”, “phở xếp hàng”, coi đó làm một nét “văn hóa Hà nội”, vẫn chấp nhận những người bạn hàng mặt nặng như chì quát tháo khách hàng , để không biết rằng rất nhiều người Hà nội đã rời vào thành phố Hồ Chí Minh không chỉ vì công việc ,đơn giản chỉ vì họ muốn tìm một môi trường sống và cung cách thái độ phục vụ tốt hơn.
Trước đây, trong bài báo nói về phở, tôi có nói đùa rằng, phở ra đến Gia Lâm là đã thấy khác, không còn chất Hà nội, còn giờ đây tôi đang nghĩ điều người lại, mỗi khi đi đâu về đến Gia Lâm hay Pháp Vân, là tôi đã thấy khác, được hít thở bầu không khí ngột ngạt và khói bụi của Hà nội.
Liệu có quá khắt khe và đã công bằng chưa với hà nội trong mắt một kẻ vẫn vật vã đầy tâm trạng chưa xác định được đâu là nơi dành cho mình , đôi khi muốn rời Hà nội, để được thỏa mãn với sống với những gì mình thích.
Tôi một mình đi trong đêm Hà nội mùa thu, khi trống vắng đến tận cùng khi thiếu em , trái ngược với cái ồn ào bụi bặm của ban ngày, Hà nội đêm là sự yên tĩnh lặng đến lạ kỳ, hay tại lòng tôi cảm thấy yên bình khi bất chợt thấy mùi hương hoa sữa, dù thoang thoảng hay thơm nồng. Hương ngọc lan thật dịu dàng vẫn váng vất trên con đường tôi vào chùa một cột trong ngày sinh nhật em. Còn hôm nay, một buổi sáng mát mẻ của ngày tết trung thu, thật yên bình khi nhìn ra quanh hồ Hoàn Kiếm lăn tăn gợn sóng, nơi em vẫn bắt tôi dẫn đi bộ vòng quanh bờ hồ, mỗi lần em ra Hà nội.
Liệu tôi có thể xa Hà nội mùa thu, hay Hà nội chỉ vài nét thu thôi mà níu kéo cả đời người.

Duyên&Phận

Thực ra anh định viết bài về cái “duyên” giữa chúng ta rất nhiều lần cho em, khi em còn ở trên cõi trần tục này ở bên cạnh anh, mặc dù em ít đọc những gì anh viết, còn giờ đây, khi em đã siêu thoát về Niết Bàn, anh vẫn viết ra, vì anh vẫn muốn ở cõi Phật, em nghe&đọc được những gì anh viết, cũng là để giải tỏa nỗi canh cánh của anh nợ em trên cõi vô thường này, khi rất nhiều thứ anh muốn làm cho em mà anh chưa làm được.

Cách đây chừng 10 năm, khi còn ở Ottawa, anh đi học thiền của GS Vinh, học trò của thầy Thích Nhất Hạnh, bác luôn nói với anh rằng, chữ “duyên” hay lắm, bác thích chữ duyên nên đặt tên cho con gái là Kiều Duyên.

Thực ra lúc đó, anh không nghĩ đến chữ duyên trong Phật pháp, cái chữ duyên của anh nó hơi đơn giản, chỉ nghĩ là phụ nữ, cần có “duyên”, phụ nữ đẹp mà không có “duyên” thì cũng chỉ như ma nơ canh, trong khi rất nhiều người không xinh đẹp, nhưng “duyên”, cái “duyên dáng” ấy nó là là sự trừu tượng, khó có thể định nghĩa được, là sự quyến rũ và thu hút người khác còn cao hơn cả vẻ đẹp ngoại hình.

Còn khi chúng ta gặp nhau, yêu nhau và lấy nhau, anh bắt đầu tin vào duyên phận, chữ duyên trong nhà Phật, cái mà một nhà khoa học rất giỏi nhưng lại ngộ được giáo lý nhà Phật ấy đã cố truyền giảng cho anh, khi đó anh vẫn không hiểu. Lần đầu gặp em, anh chưa bao giờ nghĩ anh sẽ yêu em, vì em không giống với những gì lý trí anh đã từng đặt ra cho người bạn đời của mình, anh cũng chưa bao giờ hỏi rằng liệu anh có cái gì giống với những gì em đã từng nghĩ về người đàn ông của mình, ngọai trừ có lần em nói với anh là em không nghĩ là em sẽ lấy người chồng già như anh :)). Với anh, lần đầu tiên gặp em, chưa bao giờ anh nghĩ anh sẽ yêu em, em không quá ấn tượng về ngoại hình, còn anh là người duy mĩ và khó tính về việc khen ai đẹp. Giữa anh và em còn là môt trời những sự đối lập, anh cầu kì đến mức khó tính, còn em, ít nhất với anh, giản dị nhiều khi anh đến phát bực. Anh thích phụ nữ điệu đà và nữ tính, còn em,đôi khi anh thấy em hơi tomboy. Anh suy nghĩ phức tạp, cầu toàn và đôi khi hơi mơ mộng bao nhiêu, thì em lại suy nghĩ giản đơn và thẳng thắn đến không ngờ, rất thực tế. Anh và em rất ít sở thích chung về ăn uống, và trái ngược hẳn nhau về phong cách thời trang hay lựa chọn màu sắc. Đến ngay cả việc em nói em thích diễn viên nào rồi là biết anh ghét người đó hay ngược lại. Chính vì thế không ít người bạn anh nhìn bên ngoài thấy sự khác biệt giữa anh và em, đã không thể hiểu sao anh và em yêu nhau, đôi khi còn phản đối. Còn em luôn hỏi anh, tại sao anh thích rất nhiều thứ mà em không có, vậy mà anh vẫn yêu em, sao anh không tìm người con gái khác, có những cái mà anh muốn. Anh đã không thể trả lời được. Thực ra, cũng đã rất nhiều lần anh tự hỏi mình câu hỏi giống hệt thế, thậm chí ngay cả trước khi nói anh muốn cưới em. Tất nhiên, em nhân hậu, quan tâm chăm sóc mọi người, hi sinh bản thân mình, nice với tất cả mọi người, ai cũng quý mến em, đó là điều ai cũng biết. Chỉ biết rằng rất nhiều người có những cái mà anh thích, xinh đẹp hơn em ở rất gần xung quanh anh và có cả cảm tình với anh, anh lại không thể có tình cảm như đã có với em. Với anh, tình cảm yêu thương nó cao hơn tất cả mọi thứ tiêu chí khác, vì anh có thể kết bạn với rất nhiều người con gái, nhưng để anh cảm thấy yêu và hiểu anh, thấy “hợp”, thật khó và rất ít. Mà anh thì không thích gò ép tình cảm của mình theo lí trí và luôn sống thật với những gì mình thương yêu. Không hiểu sao, tình cảm của anh đến với em nó tự nhiên như có sư sắp đặt, rất nhiều thứ anh không thể chia sẻ hay thực hiện được với người con gái khác, anh đã có thể dễ dàng làm được với em. Cũng như việc anh tỏ tình với em, nó đến lúc anh cũng không thể ngờ. Khi chúng ta yêu nhau, em tặng anh quyển truyện “ Nhưng câu chuyện Sài gòn” của Phan An, mà tác giả lại là một người anh quen, anh giật mình khi thấy chuyện đó giống anh và em thế, vì anh và tác giả cả ngoài đời và trong truyện, có nhưng suy nghĩ và tâm hồn cảm nhận giống nhau đến không ngờ. Và đôi lúc anh tự hỏi, và lo sợ, liệu câu chuyện của chúng ta sẽ lại có kết thúc như truyện không. Nhưng rồi anh lại trấn an mình ngay, anh và em yêu nhau, vừa giống và vừa khác. Một người bạn thân của em, và rất gần và hiểu anh, trước khi anh gặp em, nói rằng thấy em và anh có điểm gì đó rất chung, có lẽ vì thế mà chúng ta đến được với nhau chăng. Phải chăng đó là cái “duyên”. Anh chỉ cảm nhận được tình cảm yêu thương của anh dành cho em nó rất khác với những gì anh “thích” ở người con gái khác, để cố gắng bù lại những gì anh không thể làm cho em đúng nghĩa mà nhưng người yêu ở gần nhau, người ta có thể làm, khi chúng ta xa nhau. Anh biết, khi yêu anh, em đã phải nhường nhịn anh quá nhiều, chiều theo những ý thích khó tính cầu kì của anh mà em không hẳn là thích, chỉ để làm anh vui. Với rất nhiều người khác, em đều thích làm theo ý mình và rất cứng đầu, vậy mà em đã phải hi sinh rất nhiều thứ theo ý thích của em, chỉ để chiều theo anh, đến việc lớn nhất, là làm ngược với thói thường, đa số mọi người chuyển từ Hà nội vào SG, mọi thứ sẽ thuận lợi hơn với em, và cả công việc của anh, nhưng chỉ vì anh chỉ muốn sống ở HN, em đã chấp nhận ra ngoài Bắc, dù biết rằng việc em xa gia đình, và thích nghi được với cuộc sồng và văn hóa ngoài Bắc sẽ rất khó khăn, khó hơn nhiều so vói việc anh vào và thích nghi với SG.

Yêu được nhau, đấy là “duyên”, còn khi chúng ta thành vợ chồng, người ta bảo đó “nợ”, rất nhiều đôi có duyên nhưng không có “nợ” nên không lấy được nhau. Anh biết là chúng ta vẫn còn nhiều khác biệt và vẫn còn nhiều thứ phải giải quyết, nhưng anh hiểu rằng, em biết những nhược điểm của anh, để chấp nhận nó, và thích những cái gì là thật sự của anh, không phải vẻ hào nhoáng sành điệu bề ngoài, mà là những cái mà thường anh ít bộc lộ ra ngoài, để động viên anh trong những lúc anh cảm thấy bể tắc nhất. Nhưng hơn hết, với em, anh đã có sự cân bằng, để biết kiên nhẫn và chấp nhận hài lòng với những gì mình đang có, nếu không có em, chắc chắn anh sẽ không ở Việt nam đến bây giờ, cũng như việc em thuyết phục anh sẽ ở bên anh ở bất cứ đâu, miễn là anh thấy yêu thích công việc mà anh chọn, để anh có thế tiếp tục tìm kiếm cơ hội ở gần gia đình, khi mà trong lúc khủng hoảng và bế tắc, anh đã muốn quay lại Canada.

Còn giờ đây, khi anh mất em, người khác chỉ biết an ủi anh, “phận” nó thế, “duyên nợ” của chúng ta chỉ ngắn ngủi vậy thôi. Hay như các nhà sư bào rằng, em đã siêu thoát, nhanh chóng rời khỏi cõi trần tục này, là sướng hơn những người ở lại, tiếp tục cuộc sống để tiếp tục gây nên nghiệp tội lỗi. Dù ai nói thế nào, anh chỉ biết rằng anh không còn em trên cõi đời này. Đôi khi anh không tin vào lẽ công bằng hay luật nhân quả của cuộc sống này, vì chả lẽ những gì người ta làm trên cõi đời này, lại phải chờ đến kiếp sau, còn những gì chúng ta phải gánh chịu, chúng ta không thể quyết định được, trong khi đáng lẽ cả hai chúng ta sống tử tế và đều phải xứng đáng được hưởng hạnh phúc dù ngắn ngủi trên trần thế này. Có một điều anh biết rằng, những gì xảy ra, nó đã làm anh thay đổi hẳn suy nghĩ về số phận, số phận nó chả liên quan gì đến tiền bạc, công danh, những thứ đến rồi đi, chỉ còn sự mất mát những người mình yêu thương, sinh, tử,ly biệt là số phận, nó mất đi là vĩnh viễn không thể lấy lại được. Với anh, bây giờ khi anh lại phải tiếp tục sống và tiếp tục hoàn thành nốt những gì là trách nhiệm của mình với những người thân yêu còn lại của chúng ta, thì có những thứ anh lại phải làm lại từ đầu, khi không có em ở bên. Khi anh thấy lý trí con người quá nhỏ nhoi để cưỡng lại số phận, anh vẫn không muốn mình để mặc nó trôi theo những gì mà lí trí mình không thể kiểm soát được, anh không muốn chấp nhận “phận” nếu quả thực nó là như thế. Biết bao giờ để anh có tâm trí mình cảm thấy yên ổn, quyết định được việc mình muốn gì trước rất nhiều ngã rẽ cuộc đời này, khi mà rất nhiều thứ mang lại niềm vui trước đây trở thành vô nghĩa, không còn gì để khiến tâm hồn mỗi khi nghĩ đến em là quặn thắt của anh có thể thấy thích thú hay hạnh phúc. Anh vẫn tin rằng em sẽ ở bên anh những lúc khó khăn anh này, như em đã từng làm, phải không em?

Thái bình, 03/2012