Khi người thân qua đời

(Để tướng nhớ về Thu Phạm, nhân dịp sinh nhật em 29/9. Với tất cả lòng yêu thương, cầu mong em được an lạc, bình an , hạnh phúc mãi mãi, giải thoát mãi mãi.)   

Đây là bài dịch tiếng Việt do nhóm thiền sinh Vipassana thực hiện, trích trong cuốn sách "The art of Dying " bởi Thiền Sư Vipassana S.N.Goenka (https://en.wikipedia.org/wiki/S._N._Goenka) do Virginia Hamilton biên soạn. Bài này đã được sự cho phép chia sẻ của cô V.Hamilton. Xin hãy chia sẻ cho người thân, bạn bè đọc để có cách ứng xử đúng đắn khi người thân qua đời, nhằm mang lại lợi lạc cho người đã khuất.

    

 Câu hỏi: Thưa Thiền sư làm thế nào để một người hành thiền đối phó với sự đau buồn vì một người thân qua đời?

Thiền sư Goenka: Một người hành thiền sẽ có sự suy xét đúng đắn và hiểu được luật tự nhiên. Mặc cho tất cả những sự than khóc và cầu nguyện, sẽ không có khả năng nào để người này quay trở lại. Các con phải chấp nhận sự thật là người này đã vĩnh viễn ra đi.

Hãy hiểu rằng mỗi lần các con tạo ra những rung động vì buồn rầu và đau khổ khi nhớ tới người nào đó đã qua đời, những rung động ấy sẽ tới bất cứ chỗ nào mà người này hiện diện và làm cho người này không được hạnh phúc. Không ai muốn một người gần gũi và thân yêu đã mất không được hạnh phúc. Chắc chắn là ta muốn người đó được hạnh phúc, bình an và được giải thoát, vậy mà con lại gửi đến người này những rung động làm cho người này bất hạnh hơn. Các con đang làm hại người này, người mà các con muốn họ được hạnh phúc. Một khía cạnh tai hại khác là lúc các con than khóc khi nhớ tới những người gần gũi và thân yêu đã qua đời, các con đang gieo trồng hạt giống sankhara về đau khổ. Các con trở nên đau khổ, và hạt giống đau khổ sẽ không mang lại gì ngoài khổ đau trong tương lai. Thiên nhiên sẽ không phân biệt là các con đang gieo trồng những hạt giống vì lý do hợp lý này hay lý do hợp lý khác. Không đâu, nếu là hạt giống đau khổ nó sẽ mang lại khổ đau.

Sau cùng, hạt giống là gì? Hạt giống được nảy sinh và tạo ra khuôn mẫu thói quen trong tâm. Bây giờ các con hỗ trợ khuôn mẫu thói quen của tâm bằng cách trở nên khổ sở hơn bằng lý do này hay lý do khác. Khuôn mẫu thói quen này sẽ mang lại nhiều khổ đau hơn trong tương lai. Do đó các con đã bắt đầu hại chính mình và người thân yêu đã qua đời.

Và khía cạnh tai hại thứ ba là cảm giác về sự đau khổ mà các con tạo ra bằng loại sankhara này đã bắt đầu thấm vào bầu không khí xung quanh các con. Bất cứ ai trong gia đình ở gần các con sẽ trở nên chán nản bởi vì các con đã tạo ra loại cảm giác đó. Các con đã bắt đầu làm hại chính mình, hại những người đang sống bên cạnh các con và những người thân yêu đã mất. Hành động này của các con sẽ có hại theo ba phương cách.

Nếu người nào thực hành một cách sáng suốt và hiểu được luật tự nhiên thì ngay khi các con nhớ tới người đã qua đời, nếu ngay lúc đó dù chỉ một chút đau buồn khởi lên trong tâm, các con lập tức trấn tĩnh và bắt đầu tạo ra rung động của metta, của tình thương, “Nguyện cho quý vị được hạnh phúc, bất cứ quý vị ở nơi đâu. Nguyện cho quý vị được hạnh phúc; nguyện cho quý vị được bình an; nguyện cho quý vị được giải thoát”. Rung động của các con sẽ tới người này và làm cho người đó được hạnh phúc. Những rung động này tràn đầy hạnh phúc, bình an, hòa hợp. Lúc đó các con đang tạo ra sankhara của hòa hợp và bình an. Hạt giống này sẽ mang lại cho con quả của bình an, hài hòa và hạnh phúc. Rung động này sẽ thấm vào trong không khí và làm cho môi trường được bình an và hài hòa. Các con đã bắt đầu giúp cả ba: Những người thân yêu đã mất, bản thân các con và gia đình các con bằng một phương cách đúng đắn, phương cách của Dhamma.

Những rung động hữu hiệu ngay, cho dù những người đã qua đời ở bất cứ đâu, sự rung động mà các con tạo ra khi nhớ đến họ sẽ chắc chắn sẽ tới đó, mạnh hay yếu, tùy theo sức mạnh trong tâm các con.

Nhiều lần trong đời các con sẽ thấy rằng, mặc dù không có lý do nào cả, không có gì xảy ra bên ngoài, các con bắt đầu cảm thấy chán nản. Chắc chắn những rung động nào đó ở bên ngoài đã đến và tiếp xúc với các con. Một rung động của chán nản sẽ làm cho các con chán nản. Tương tự như thế, các con thường cảm thấy rằng, không vì một lý do nào cả, dù không có gì xảy ra ở bên ngoài, các con vẫn cảm thấy hạnh phúc. Chắc chắn những rung động tốt lành nào đó về hạnh phúc đã đến với các con. Đây là luật tự nhiên. Nếu các con ở gần một lò lửa đang cháy, những rung động của cái lò này sẽ mang đến hơi nóng cho các con. Nếu các con đang gần cái máy lạnh, sự rung động sẽ mang sự tươi mát cho các con. Người nào sớm hiểu được luật tự nhiên và áp dụng nó, cuộc sống sẽ trở nên tốt đẹp hơn. Bởi vậy đây là cách tốt nhất để hành xử trong lúc đó.

Vè mùa thu 2018 ( revised from 2007)

Thu chớm về Hà Nội chưa em

Để một người ngồi ngẩn ngơ thèm

Gió heo may thoảng thơm mùi cốm

Quyện lẫn hương sen hay hương em

Nắng thu vàng Hà nội chưa em

để một người ngồi ước mong xem

Tơ vờn thả nhẹ lên làn tóc

Hàng sấu già hay tà áo cánh sen

Hà Nội đã lập thu chưa em

Tết Trung thu về xem rước đèn

Giá anh là Cuội chăn trâu nhỉ

Luôn có chị Hằng, chẳng nhớ em

Thu ngập tràn Hà Nội chưa em

Để một người mất ngủ về đêm

Khi hoa sữa “nồng nàn đắm đuối"

hay hoàng lan "bát ngát" toả hương 

Gió xào xạc lá khô chưa em

Để lòng anh man mác buồn thêm

Nhìn rừng phong thay lá vàng lá đỏ,

Nhớ về Hà Nội xưa, có em

Mississauga, Sept 9 2018

Cắt tóc nam

Tôi sẽ không nói về những tiệm cắt tóc " thanh nữ", kiểu Lệ Duyên # trong Sài gòn, vào thì lâu nhưng ra thì tóc không mất đi mà mất một số thứ khác, nghe nói các cô thợ cắt tóc nhổ được râu bằng răng, cái đó khi nào để đủ kinh nghiệm sẽ nói . 

Hàm răng cái tóc là góc con người, các cụ nói từ xưa, nên chắc chắn việc chăm chút cho tóc chắc chắn từ lâu lắm. Nhưng ngày xưa, các cụ búi tó, đội khăn xếp, nên nghề cắt tóc có chắc từ hồi theo người Pháp cắt tóc ngắn.  

Chỉ biết từ lúc tôi còn bé tí thì ở xóm, ở làng đều có những ông thợ cắt tóc hay ngồi ở gốc cây đầu xóm, nhưng hồi bé thì mẹ tôi cắt tóc cho tại nhà nên tôi cũng chả biết các ông thợ cắt tóc ấy thế nào.

Khi tôi lớn đủ để không chịu mẹ cắt tóc cho mà đi ra ngoài hàng, thì bắt đầu xuất hiện các phố cắt tóc, hình như là ở phố Quang Trung, Thái Phiên, các ông thợ cắt tóc già vẫn còn nhưng đa số là cánh thanh niên nam trẻ, mỗi quán treo đủ các hình các diễn viên tài tử Hồng kong, với đủ các kiểu tóc khác nhau, ai thích kiểu gì thì chỉ các anh thợ sẽ cắt kiểu đó,  không biết đúng không vì đầu tôi thì chỉ có mỗi kiểu húi cua nên cũng không quá phức tạp. Ngoài ra tôi thấy có các hợp tác xã cắt tóc, ví dụ như cái ở phố tràng thi, mà mỗi lần đi thư viện quốc gia tôi vẫn ngó vào, thấy cả nam nữ làm thợ cắt tóc nam,  toàn kiểu đầu như thời bao cấp những năm trước 1980 theo phong cách các lãnh tụ mà tranh vẫn treo trên các hội trường, trông rất âm lịch, trái hẳn với các kiểu đầu bít dít theo các tài tử ở các quán ngoài vỉa hè.

Rồi phố cắt tóc vỉa hè cũng dẹp dần, tất nhiên vẫn có cắt tóc vỉa hè nhưng người ta dần vào các của hàng, sang trọng hơn. Tôi và ông bạn thân chuyên đi cắt tóc cùng nhau thì kiếm được một anh thợ cắt tóc vỉa hè gần nhà suốt máy năm đại học, rất vui tính, và lại tóc hai đứa đều đơn giản nên cũng không ra các tiệm sang chảnh, lúc này đã có các em thợ cắt tóc cả nam và nữ. 

Rồi bắt đầu trào lưu các thợ cắt tóc học phong cách từ sài gòn ra, người ta không gọi là thợ cắt tóc nữa mà gọi hair stylist-các nhà tạo mẫu tóc cho sang, với các tiệm hớt tóc nổi tiếng cho cả nam và nữ bắt đầu ào ạt ra hà nội, tiếc là khi đó tôi cũng rục rịch đi học nước ngoài.

Ở nước ngoài , là sinh viên không tiền, mà cắt tóc bình thường khá đắt, nên chủ yếu cắt tóc phố tàu, đơn giản, nhưng rẻ. Có điều là dù sau này đi làm có ra cắt tóc các tiệm cao cấp hơn, cũng ko có được như ở các tiệm cắt tóc việt , cái này tôi sẽ nói sau.

Khi ở nước ngoài , lúc là rộ lên các cuộc thi hair stylist ở trong nước, các nhà tạo mẫu tóc có tiếng nổi như cồn, nên khi về hà nội, tò mò nghe theo lời giới thiệu của bạn bè, đến cắt tóc ở tiệm của các nhà tạp mẫu tóc hàng đầu mà tôi giờ cũng chả nhớ tên chỉ biết cây kéo vàng bạc gì đó, book lịch cũng khó phết, mà giá thì đắt trời ơi, nhưng thôi không sao, xịn nó phải thế. Nhưng bình thường tóc tôi cắt chỉ 20-25’ cùng lắm 30’ thì ở cái tiệm đó, nhà tạo mẫu tóc nổi tiếng vần vò cái đầu của tôi lúc bầy giờ vẫn còn nhiều tóc chừng hai tiếng hay hơn, cộng với một số điệu bộ động tác mà tôi ở nước ngoài chả lạ gì biết ngay là của dân giới thứ 3, nên tôi bảo ngay tôi ko có thời gian, phải đi, đề nghị làm kết thúc cho nhanh. Từ đó không quay lại các tiệm kiểu kéo vàng kéo bạc gì nữa. 

Nhưng cắt tóc nam, tôi chỉ nói nam thôi, vì chị em thì cầu kỳ tạp hơn và tâm tính trạng thái thì lại thay đổi theo giờ nay thích kiểu đầu tém mai thích kiểu dài, ngày kia thích xoăn highlight  7 màu nên chắc chả bao giờ như đàn ông là dần dần ai cũng sẽ chọn cho mình một ông thợ cắt tóc quen, khi thấy hợp rồi thì cứ trung thành với tiệm ấy , nhiều khi chuyển nhà, hay ông thợ cắt tóc chuyển tiệm, đi từ đầu đến cuối thành phố rõ xa mà vẫn theo.  Các anh thợ cắt tóc cũng có biệt tài bắt chuyện với khách, tán chuyện trên giời dưới biển, và đặc biệt là những câu chuyện vỉa hè, nghe nhiều khi khá thú vị. 

Cắt tóc là một chuyện, ở các tiệm cắt tóc nam sau khi cắt, đến đoạn thú vị nhất là các màn cạo gáy, cạo mặt, cạo râu, cắt tỉa lông mũi v.v , rồi còn thêm cả lấy ráy tai nếu được yêu cầu. Mà cái này thì khi còn ở nước ngoài, vào tiệm sang hay rẻ họ đều không bao giờ làm. Được nằm ngả người trên ghế cắt tóc ông thợ cạo cầm con dao sắc ngọt lịm lướt cạo râu với mặt, ban đầ cũng hơi ghê vì sợ trệch tí là chảy máu, nhưng sau quen rồi tạo cảm giác rất phê, nhiều khi tóc chưa dài cũng ra tiệm để cắt để được cạo mặt, cạo râu. Có những ông thợ còn có dịch vụ cạo riêng, để đáp ứng nhu cầu. Hồi xưa, con dao cạo của ông thợ cắt tóc sáng loáng, ai yếu bóng vía nhìn thấy sợ, cảm giác đúng là chỉ cần roẹt phát là khối thứ đi đứt. Sau này từ lúc có bệnh HIV, thì không ai dám xài chung dao cạo nữa, mà văn minh hơn là dùng lưỡi dao cạo dùng một lần vứt luôn.      

Ấy nhưng cắt tóc, cạo râu chỉ là dịch vụ truyền thống, sau này thì khi các tiệm cắt tóc đều nâng cấp lên thành cửa hàng thì có dịch vụ nữa là cắt tóc gội đầu. Cắt tóc thì cả nam và nứ đều cắt, chứ gội đầu thì hình như là toàn nữ làm, mà tôi vẫn dị ứng với cậu hair stylist dạo nọ nên nếu có nam giới động chạm đến đầu chắc mình cũng dẹp. Mỗi lần gội đầu xong ra nhẹ hẳn đầu, vì ngoài gội đầu, người ta còn massage đầu, massage mặt, rửa mặt nên thực sự là rất dễ chịu. Vì thế nhiều khi người ta không cắt tóc vẫn cứ đi gội đầu, để đầu óc thảnh thơi dễ chịu. Tôi cũng không biết vụ gội đầu này có ở nơi khác ngoài xứ Vịt không, chỉ biết nơi tôi ở nước ngoài hay một số thành phố đã từng qua không thấy, hoặc nếu có rất ít chứ không nhan nhản như ở việt nam. 

Thực ra ở những nơi nước ngoài mà tôi biết, làm dịch vụ về cắt tóc thì gái Hàn làm nhiều hơn dân Việt, dân Việt thì trung thành với nghề sơn sửa móng tay hay từ chuyên môn trong giới gọi là “làm lên”, chắc hồi xưa vua Hùng thứ 19 có công chúa nào đó đi lấy chồng xứ khác học được rồi thành tổ nghề, nên về sau phù hộ độ trì con gái xứ này phất lên về đường làm ăn khi xuất ngoại, nhờ thế góp phần đáng kể vào lượng kiều hối chuyển về xứ quê nhà cũng như góp phần đảm bảo % tăng trưởng đúng như Nghị quyết của Đảng , Chính phủ và Quốc hội.

Lắm dịch vụ hay ho như thế, nên bảo sao các tiệm cắt tóc lúc nào cũng đông vui. Ra cắt thường phải đặt trước, trừ ngày mùng 1 một số người kiêng cắt tóc, thậm chí có ông thợ còn nghỉ luôn mùng 1. Đầu của nam thì chắc tháng cũng phải cắt một lần cho gọn gàng, có ông nghiện còn nửa tháng lần đi cắt tóc gội đầu. Ngồi tán gẫu với các ông thợ cắt tóc, thi thoảng vui miệng hỏi thu nhập, hoá ra còn hơn là lương kĩ sư của mình. Mình tỏ ý ghen tị thì các ông nói làm nghệ thuật như anh khó lương cao là đúng, nghề kĩ sư của chú sao bằng, tổng thống Pháp nó cón trả thợ cắt tóc cho nó cả chục ngàn ơ một tháng cơ mà. Không dám cãi nhỡ tí nữa ổng cáu lúc cạo mặt lia lệch cho một đường thì khỏi cãi.

Hay là kiếm bộ đồ nghề, đi học rồi chuyển nghề, đỡ áp lực stress lại còn vui, lại còn được gọi là nghề vò đầu thiên hạ, từ ông to đến ông nhỏ.

Hà nội tháng 11

 Anh lại trốn thêm một đợt đón tuyết trắng đầu mùa để về kịp hà nội cuối thu. 

ban ngày nắng dịu nhẹ mà nhiều người gọi là nắng mật ong như xua đi cái se lạnh của sương sớm báo hiệu bắt đầu sắp chuyển sang đông.

Vẫn còn hương cốm lá sen thấp thoáng trong các thúng cốm theo bánh xe của các cô bán cốm rong ruổi qua các phố, anh giờ ngại ăn tinh bột rồi nhưng vẫn không thể cưỡng được vị quyến rũ của cốm.  mùi hương hoa sữa giờ có ở khắp các phố, đôi khi là gắt quá đến mức khó chịu. chỉ có mùi hương ngọc lan vẫn nhẹ nhàng đẹp như tên hoa đôi khi bắt gặp đâu đó khi đạp xe một vòng quanh hồ Tây. 

tháng 11 là tháng đẹp nhất của hà nội, trời luôn mát mẻ, không khí luôn bàng bạc mang mác, bầu trời trong xanh, mặt nước cũng tĩnh lặng làm không gian như đứng lại. điểm thêm hai tuần đầu tháng 11 cúc hoạ mi trắng muốt làm xao lòng người hà nội yêu hoa, để cuối tháng là thay bằng màu vàng của các cánh đồng hoa cải ven sông Đuống. Thảo nào mà bà bác của anh ở sài gòn cứ mỗi dịp tháng 11 là phải ra Hà nội thưởng thức mùa thu. Sau một chút thì không chịu được cái lạnh tê buốt của Hà nội còn sớm hơn thì lại không quen cái nắng oi bức của Xứ bắc dù Sài gòn cũng nóng ko kém cạnh. 

thời tiết đẹp cũng khiến con người đẹp hơn, đó cũng là thời điểm dễ mặc đẹp nhất của các cô gái hà nội. không tưng bừng khoe độ hot như mùa hè, cũng không nặng nề lù xù kín cổng cao tường như mùa đông, đó là mùa áo trench coat buberry sành điệu, áo len , áo khoác nhẹ khoác hờ trang điểm bên ngoài những tà áo dài, váy xinh xắn  đi dạo thong thả chụp ảnh thảm lá rụng trên đường Hoàng Diệu, Phan đình phùng, hay chỉ đơn giản các cặp đôi nắm tay nhau đi dạo bên tán lá lộc vừng ở bờ hồ Rùa những ngày cuối tuần.    

Tháng 11, cũng là tháng của các thầy cô, bạn bè già như anh lại được dịp hẹn hò nhau để đi chúc Tết các thầy cô giáo cũ, hay đơn giản là có cớ để tụ họp chém gió nhớ về tuổi thơ học trò. 

Tháng hối hả của những buổi thang thang phố phường , của kỉ niệm với bạn bè thầy cô,  những lúc gấp gáp sống ảo trong những tấm ảnh hoa cúc, cải hay bông lau trên phây trôi đi nhanh chóng, để chuẩn bị chào đón tháng Giáng sinh và năm mới, và những đợt gió mùa lạnh giá đôi lúc tê tái như thổi đi nốt những ngày đẹo đẽ cuối cùng của thu, lại trở về với Hà nội. 

Hà nội 22/2/2018

Early first snow

Tôi trở về Hà Nội mùa thu 
Đi trong đêm thoảng mùi hương hoa sữa 
Quên bẵng thời gian, chỉ còn nỗi nhớ 
Mùa thu vàng ở một nơi xa 
Vội vàng hỏi: mùa lá phong đã qua?
Em bảo tuyết đầu mùa rơi sớm, 
Trời trở lạnh, mùa đông sắp đến 
Tôi chợt giật mình 
Lại mùa thu nữa đi qua…

HN 13/10/09

Vô thường

Ngày hôm nay là sinh nhật, thực ra bây giờ thì cũng không để ý lắm nữa dù rất cảm động khi người nhà bạn bè vẫn nhớ đến mình, cũng cảm ơn anh Mark nữa đã cho kết nối với bạn bè khắp nơi để gửi lời chúc thọ về. Nhưng tôi nhớ ngày này hơn với việc 7 năm về trước, là ngày ngồi trên máy bay về Vietnam. Khi bước chân về cũng không bao giờ nghĩ mình lại ở Vietnam lâu đến thế, vì plan bao giờ cũng là max 5 năm cho một thay đổi nếu thấy không ổn. Cũng không bao giờ nghĩ chuyến đi về lại là bươc thay đổi rất nhiều thứ trong cuộc đời. Và sau 7 năm, cũng ngày này, giờ đây lại đang chuẩn bị ra đi làm lại từ đầu, xã hội đã rất khác cả ở Canada và Vietnam so với hồi mình mới về, mình đã khác, già đi, nhưng quan trọng hơn là suy nghĩ , cách nhìn đời đã khác nhiều. Bởi vì 7 năm đó là 7 năm thăng trầm nhất của cuộc đời cho đến giờ, cả công việc lẫn gia đình, cả sư may mắn lẫn thất bại, sự đau khổ hay sai lầm, dường như tất cả nó pack dồn nén lại để xẩy ra chỉ trong thời gian ngắn, mà những sự kiện ấy với người khác có khi phải xảy ra trong thời gian gấp nhiều lần con số 5-7 năm ấy, hay có khi cả cuộc đời. Để có người bạn gái thân hiểu mình như chính mình, cũng không tin việc đó có thể xảy ra. Có rất nhiều người hỏi, có tiếc thời gian đó không khi sẽ phải làm lại từ đầu ở tuổi này, đơn giản là tiếc cũng không để làm gì. Rất nhiều lần ta phải tự hỏi, tại sao cuộc sống luôn đi ngược lại cái mình muốn. khi đề cao và trân trọng nhất việc gia đình, thì khi có rồi lại không được trọn vẹn. khi ta là người rất cầu toàn, thì việc xảy ra lại là ngược lại. Cái được, thì nó lại không như theo cách ta muốn. Theo Đức Phật, những gì đã xảy ra đều có nguyên do, vốn dĩ nó phải thế, hay ta không thể trốn tránh được việc vốn dĩ đã không toàn vẹn để đối mặt với nó, chấp nhận nó là không như ý ta muốn. Cái cách xảy ra với ta cũng một phần do ta, một karma mà ta phải gánh, từ kiếp này, hay kiếp trước, cũng vậy thôi. Vậy thì, ta đã không thể thay đổi được những gì đã xảy ra, thì con người ta phải thay đổi. Với số đông bây giờ, người ta ra đi có vài lí do chính, vì muốn con cái học hành tốt hơn, hi sinh đời bố cho con, hay vì họ bất mãn với môi trường sống, với xã hội, muốn tìm một chỗ trú chân an toàn, hay để tìm một cách để đổi đời… Tiếc là ta chả thấy có lí do nào là chính yếu trong đó để phải rời xa gia đình và hà nội yêu quý. Đúng là ta thấy không hợp với một số công việc ở Việt nam, nhưng công việc không phải là li do chính, bởi vì ở đâu thì công việc cũng có lúc lên lúc xuống, lúc vui buồn hay áp lưc như nhau, chỉ khác kiểu thôi. Cũng có thể nhiều người nghĩ là một cuộc chạy trốn, với những gì đã xảy ra. Nhưng đơn giản là người ta cần phải thay đổi chính con người mình, cách chấp nhận hạnh phúc và những gì ta có, bằng cách thay đổi môi trường khiến người ta sẽ quyết tâm hay phải thay đổi để sống và tiếp nhận hạnh phúc theo một cách khác với những gì ta đã quan niệm. Nếu có thể coi đó là cuộc đổi đời hay sống một cuộc đời khác với những gì đã qua, thì cũng được. Cuộc đời vô thường, khi bế tắc là khi cần có sự thay đổi. Có một điều, sau tất cả những gì đã xảy ra,ta vẫn cảm ơn cuộc đời cho ta may mắn hơn nhiều người là có quyền lựa chọn để thay đổi, được sống ở đâu theo cách của ta, và quan trọng hơn người thân yêu nhất luôn ở bên support vô điều kiện cho những gì ta cần. Hà nội 12.9.2016

Uống rượu

Thật nực cười khi một kẻ uống cực kém, nhấp môi một tí là mặt đỏ tưng bừng, không thích uống rượu như anh lại muốn viết về rượu, tất nhiên không phải là khoe hiểu biết về rượu, vì anh chả biết gì, nói như kẻ bợm rượu là biết đếch gì mà thưa thốt, đơn giản là suy nghĩ về uống rượu, như là một cách thưởng thức cuộc sống, như thưởng thức một món ăn, như trà, một thú vui trong cuộc sống.
Không phải ngẫu nhiên mà người ta coi rượu là một trong những phát minh quan trọng nhất của loài người từ khi người Trung hoa phát minh ra nó từ vài ngàn năm trước, còn ở xứ sở của rượu wishky người ta gọi rượu là nước của cuộc sống, hay vang được gọi là máu của Chúa. Hãy bỏ qua nhưng tác hại của việc lạm dụng rượu, vì ở đời cái gì quá cũng không tốt, kể cả tử tế quá cũng không hay, còn tất nhiên uống nhiều rượu quá thì có hại, từ sức khỏe đến tinh thần, say quá không kiềm chế nổi mình thì làm nhiều thứ xằng bậy. Với con người, rượu có lẽ quan trọng nhất là đồng hành với cảm xúc hạnh phúc, đưa con người ta đến cảm giác say, một cảm giác lâng lâng mang lại từ chất men mang lại cảm giác vui sướng cho con người. Cũng có say trà, say café nhưng thực ra nói đến “say” là chỉ ám chỉ say rượu, vì chỉ có say rượu mới mang đến nhiều cảm xúc hỉ nộ ái ố và mang cả niễm vui sướng lẫn cái vật vã như say rượu.
Cũng là chất men có cồn, nhưng rượu khác bia, không phải là vì nồng độ cồn khác nhau hay men rượu khác men bia, mà bởi cách dùng, cũng như cách nó đồng hành với cảm xúc của người uống. Uống bia, người ta đa số chỉ uống khi vui, uống ào ào, uống chung với số đông bạn bè, cũng có những loại bia người ta uống chậm rãi, để thưởng thức, nhưng ít khi người ta uống bia một mình, khi buồn, vì uống thế chán ngắt, đắng và rất khó vào. Còn rượu thì có thể song hành với mọi cung bậc cảm xúc khác nhau của con người, uống để cân bằng cảm xúc: vui uống rượu, đau buồn uống, cô đơn uống, chả cảm xúc gì thỉ uống lai rai giết thời gian. Rượu là phương tiện giao lưu giữa con người, khi vui, người ta uống rượu với bạn bè để chung vui, khi buồn uống để chia sẻ, người ta thường nói uống rượu với người tri kỉ, uống bia với bạn bè chứ ít khi ai nói uống bia với tri kỉ, mà nhưng rượu khi cô đơn khi buồn người ta uống rượu một mình để giải sầu. Anh thì chỉ uống rượu khi vui, để giao lưu bạn bè, ít khi dùng được rượu để giải khuây hay quên đi sự đời, nhưng rất nhiều người khác thì cứ mượn rượu để quên đi nỗi buồn, cho dù chỉ là quên đời trong chốc lát lúc say.
Rượu mang lại cảm xúc thăng hoa, hay là đồng hành với cảm xúc đau buồn, nên nó thường gắn với nghệ sỹ, đặc biệt với các nhà thơ, quá nhiều nhà thơ nổi tiếng nhờ uống rượu mà có những kiệt tác, không biết có nhà thơ hay nghệ sỹ nào có kiệt tác khi thăng hoa nhờ bia hay trà chưa? Anh say không nhiều và cũng chả ra được kiệt tác nào từ rượu, nhưng chỉ đoán, cái say của rượu, nó từ từ, ngấm dần, nhưng đủ mạnh để tạo nên cảm xúc nồng nàn mạnh mẽ khác với bia. Cũng có thể tại vì anh không uống được nhiều bia, không thích uống bia đầy bụng, chỉ uống rượu, để có thể uống được lâu, để có thể lai rai nhậu kèm với đồ nhắm mà thực chất là mượn rượu để diệt mồi, để được ăn nhiều, mà thiên vị chăng.
Nhưng nói về cái nồng nàn của men rượu, khác với bia, nó “đằm thắm” hơn, xin các tín đồ của bia tha thứ cho sự thiên vị của anh. Phải thú thật là anh không thể chịu được vị cồn của thứ rượu quê mới cất từ lò ra, nó quá sốc, quá gắt với một kẻ tửu lượng kém. Rượu uống chỉ ngon khi đã ủ ngâm lâu năm, dù là hạ thổ của xứ rượu nếp cái hoa vàng/ nếp cẩm quê ta, hay rượu nho ngâm trong các bình gỗ ủ hàng chục năm để tạo nên wishkey, cognac , hay sake uống nóng, sochu uống lạnh, khi chất cồn đã hòa quyện trong rượu thành một chất nồng nồng cay cay, mang lại cảm giác say mà vẫn êm, không đau đầu. Rượu uống cũng khác, không tu ừng ực như bia, cũng không từng ngụm nhỏ rón rén như trà, người ta chỉ uống từ tốn chậm rãi, thưởng thức cái chất cay nồng đi qua họng, nóng bừng lên đi vào người lan tỏa ra để rồi đi vào máu, bốc dần lên đến đầu và lan tỏa khắp cơ thể. Cái cảm giác ấy thật đặc biệt, chỉ có khi uống rượu. Cảm giác lâng lâng, say cái say của rượu nhìn thấy đời nó qua một lăng kính hoàn toàn khác, thoát ly khỏi cuộc sống thực tại để bước vào thế giới hư hư thực thực, như là đàn ông uống rượu thấy đàn bà đẹp hơn, những kẻ nhút nhát khi uống rượu trở nên bạo dạn hơn, và hình như khi say người ta lại trở về bản ngã con người thật mà khi thường ít khi thể hiện, đặc biệt khi phụ nữ uống rượu , dường như họ đẹp hơn, quyến rũ hơn.

Lại nói về say, tất cả những kẻ uống rượu bảo rượu uống không say thì phí cả rượu. Nhưng có kẻ say thì thăng hoa dạng tiên tửu, làm thơ làm văn sáng tác như Lý Bạch Đỗ phủ, có kẻ say là đi ngủ, có kẻ lèm bèm nói nhiều, có kẻ lại mất kiểm soát mình chả biết mình làm gì. Uống say đến độ thăng hoa cảm xúc thì có cái sướng của “say”, chứ còn uống không biết gì hoặc làm việc mất kiểm soát thì phí cả rượu. Uống rượu thì phải hết mình, nhưng kiểm soát được mình là cả một nghệ thuật, để biết giới hạn khi say để chỉ tiên tửu chứ không thành ngộ tửu.
“Rượu ngon phải có bạn hiền”, uống rượu mà có bạn uống thì sẽ vui, “chè tam rượu tứ”, càng đông càng uống được nhiều, nhưng uống để chúc tụng ào ào khi đông bạn bè thì vui tuy có vui nhưng lại không có thời gian tận hưởng rượu mình uống, vì thế, uống để thưởng thức rượu, “nhắm rượu” cũng chả cần đông. “ tửu bất khả ép”, vì ép là giảm đi cái thú của uống rượu, vì thế dù có uống rượu quý mà bị ép thì cũng không thể nghĩ đến ngon hay không. Rượu thì cũng có năm bảy loại, từ loại rượu từ hoa quả như vang, cognac, cider, đến rượu nấu từ ngũ cốc như vodka, sake, wishky, rồi thì từ mía đường như rum nên cáchs thưởng thức có khác nhau. Khi uống người ta cảm giác bằng mũi và lưỡi. để cảm nhận “hương” và “vị” của rượu . Rượu hoa quả như vang, người ta thường dùng kèm với đồ ăn, hay các loại rượu pha Rum, gin để dùng pha cocktail cũng là một nghệ thuật thưởng thức rượu, nhưng như thế thì sẽ bị pha trộn mất hương vị thuần túy của rượu. Với những chai rượu vang ngon và quý, người ta cũng ít kết hợp với thức ăn, mà thường uống rượu không, có chăng thì uống thêm nước suối cho đỡ gắt, để giữ vị nguyên thủy của thứ nước cốt của hoa quả. Còn với rượu mạnh, thì tất nhiên là uống “sex”, có chăng gọi là tí mồi nhậu đưa đẩy để thưởng thức được nguyên cái tinh túy của gạo, của lúa mạch, như hương trời đất. Nhưng ngoài hương và vị của rượu, thì có được cái ngon của rượu, cần có thêm cảm xúc. Cái cảm xúc khi uống rượu nó quan trọng lắm, người ta thấy ngon hay không, uống nhiều hay ít, say hay không phần lớn dựa vào cảm xúc hay tâm lý. Cái cảm xúc ấy được tạo nên bởi cảnh vật xung quanh, bởi thời tiết, nhưng có lẽ quan trọng nhất là người uống cùng, uống để chia sẻ cảm xúc. Âu Dương Tu đời Tống đã phải thốt lên bên Tây Hồ của nàng Tây Thi ngày xuân: Tửu phùng tri kỷ thiên bôi thiểu Thoại bất đầu cơ bán cú đa (Gặp người tri kỷ ngàn ly thiếu Lời không hợp ý nửa câu nhiều)
Uống một mình thì buồn, lại còn chóng say, uống khi đông thì lúc cao hứng mạnh ai nấy chém, vừa không thưởng thức được rượu lại còn không chia sẻ được cảm xúc. Uống rượu hay nhất có lẽ là “đối ấm”, uống hai người, với bạn bè cũng được mà có lẽ tuyệt với nhất là uống với “tri kỷ”. Cái sự uống rượu với “tri kỷ” nó đã được các nhà thơ, nhà văn Tàu nâng lên thành đạo, đến như ông vua tiểu thuyết Kim Dung khi viết về các nhân vật của ông trong tiếu thuéứt võ hiệp.đã mô tả không biết bao nhiêu cuộc rượu giữa các tri kỉ hay bằng hữu. Khi có chén rượu, bên bằng hữu hay tri kỳ, người ta dễ dàng bộc lộ tâm tình, rượu là cái cớ để trao đổi. uống mà có bạn để nói chuyện, thì uống được nhiều, ít say, còn cứ uồng tì tì chả nói câu nào, chắc đổ cái rầm. Nhưng như ai nói, uống rượu không say thì phí cả rượu. Thôi thì lại nói tiếp về say vậy.
Khi rượu vào, dĩ nhiên là say. Thực ra thì nói là say thì có nhiều loại say: say rượu, say trà, say café, say sóng, v.v. Nhưng tất cả các thứ say trên, chủ yếu là ảnh hưởng đau đớn khó chịu về thân thể. Nhưng chỉ có say rượu, và say tình, là hai thứ say có lẽ tác động đến cảm xúc và tình cảm hay tinh thần của người say. Say rượu thì cũng có nhiều kiểu, có kiểu mặt đỏ phừng phừng rồi cao hứng xả qua đường nói, nếu còn kiểm soát được thì dám bạo dạn nói những lời có khi chưa bao giờ dám nói lúc tỉnh, còn nếu không biết gì thì làm nhảm những lời ngông cuồng. Có kẻ thì say cứ xịu dần đi rồi gục, lăn ra ngủ, ấy lại là may, còn hơn kẻ làm những điều xằng bậy , rồi tỉnh dậy chả nhớ mình làm gì. Lại cũng có người uống vào say rồi khóc tu tu, thường là phụ nữ, hay nếu là đàn ông thì cũng là tính cách mềm yếu. Nhưng say rượu thì dù chậm hay nhanh, có mệt mỏi đau đớn vật vã như say vang thì cũng sẽ tỉnh, dù nặng hay nhẹ thì cũng sẽ hết, người nhanh thì qua đêm còn người chậm thì mất cả ngày hôm sau, sẽ trở lại bình thường. Còn say tình, khó mà tỉnh, có tỉnh, thì dù có thế nào, cũng vẫn còn vết đau rất khó xóa. Thế cho nên, say rượu chính ra không đáng sợ, cứ uống thôi, miễn đừng uống rượu đểu để ngộ độc hay say đến chết để đi luôn về với tổ tiên, còn say tình, chính ra mới đáng sợ, vì chả biết bao giờ tỉnh, càng tỉnh rồi lại càng vẫn thấy đau trong lòng, vấn đề là chả ai ngăn được say tình.
Đặc biệt và tuyệt vời nhất là khi người ta nâng ly bên người tình, như Trương vô kỵ ngồi đối ẩm bên Triệu Mẫn, hay các cặp trai gái Pháp ngồi với nhau bên ly champagne, ly vang thì không biết người ta say vì men tình hay men rượu, có lẽ vị cay của men rượu hòa với vị ngọt của men tình cả hai quyền vào nhau, để tạo nên sự thăng hoa cho cuộc yêu. Có điều say rượu với người thường thì dễ, với anh còn dễ nữa, vì anh uống kém, còn say tình thì chả biết yêu bao nhiêu là đủ. Nên có khi say rượu trước cả say tình, thì còn làm ăn gì. Nhân hôm uống nhiều rượu, tán nhảm tí. Thái bình, 25/5/2016.

Sài gòn

Viết cho người chắc sẽ không bao giờ vào FB.

Sài gòn,

Anh lại phải chờ vài tiếng cho chuyến sau, lần này là do lỗi chủ quan ra muộn khi cố ngồi thưởng thức nốt những bản nhạc xưa xưa trong quán cafe cũ cũ từ cái tên trở đi của Sài gòn, chứ không phải là như bao lần trước lỗi của nhà tàu delay airline. Mỗi lẫn chờ máy bay từ đây về HN (mà hình như lần nào cũng bị chậm chuyến), anh vẫn luôn có ý nghĩ nghĩ lẩn thẩn về thành phố này mà đến hôm nay mới note lại.

Có quá nhiều thứ để anh thích ở đây, với người ham chơi/ham vui và ham ăn như anh, và anh cũng thấy giá mình sống ở đây sẽ hợp với mình hơn như bao người đã nói. Nhưng có cái gì đó không hiểu tại sao anh vẫn luôn cảm thấy có gì đó luôn ngăn cản mình, như một dạng hai người vừa yêu mà thiếu duyên, không thể đến được với nhau.

Sài gòn đã cho anh bao kỉ niệm ngọt ngào mỗi khi anh vào, là những khi anh yêu/ được yêu những người con gái Sài gòn, để mỗi lần vào khi có họ anh luôn luôn cảm thấy được Sài gòn thân thiện, thật thà, anh như một cậu bé được dẫn đi khám phá những gì luôn mới lạ, đến đã có lúc anh tưởng như mình đã rất thân thuộc với thành phố này. Đôi khi anh cứ nghĩ mình gần giống với chàng trai trong cuốn sách của bác Phan An viết về người Hà nội ở Sài gòn nhưng hoá ra lại không phải.

Vào Sài gòn một mình, những người con gái vì nhiều lí do đã không còn ở bên anh, anh luôn cảm thấy Sài gòn vừa có gì đó thật hấp dẫn nhưng cũng vừa xa lạ, cứ như chỉ khi vào đây anh mới cảm nhận được sự cô đơn. Ở một mình thì với người FA trường kỳ như anh không có gì lạ, ở rất nhiều nơi, những thành phố xa lạ khi anh ở nước ngoài, anh lại không có cảm giác lạc lõng như Sài gòn đến mức không muốn xách cả máy ảnh đi chụp và lại chỉ muốn ra Hà nội, dù Hà nội thì anh cũng vẫn một mình, không hơn gì.

Hay là anh cứ phải có một người con gái ở bên mỗi khi ở Sài gòn, nhưng điều đó giờ là khó gần như không thể, phải không em?

Sgn, 17/01/2016.

LTA.

Cháo chửi

Nhân chuyện cô giáo tiếng Anh nổi tiếng ca nhạc RAP, làm tôi nhớ về thời đầu tiên năm 97-98 đi học luyện TOEFL, lúc đó ở Hà nội rất ít người dạy. Thầy dạy tôi rất nổi tiếng ở cả hai khía cạnh là dạy giỏi (so với thời bấy giờ khi trình độ mình quá phọt phẹt, còn giờ thì chịu)/ chửi học sinh như hát hay, các loại bò, chó ,lợn được nhắc đến đủ cả. Đại đa số học trò không chịu được nhiệt nên bỏ, còn một số bạn chịu được nhiệt thì có khi cũng phải cám ơn thầy vì có khi thầy chửi mà tôi tuy dốt cũng phải học. Tuy nhiên có một bạn do trẻ con cấp 3 chưa đủ bản lĩnh, bị thầy chửi khóc lóc về kể với mẹ, nhà bạn í ở phố Huế, đoạn phố Thịnh Yên Yên bái gì đó, mẹ bạn ấy nghe xong sai ngay hai đệ tử đến gọi thầy ra vuốt cho thầy vài phát vào má. Còn một đại ca cũng lớp với tôi, sau này nghe đâu làm chức thầy cũng to to trong trường ĐHBK hà nội, thì nghe thầy chửi ngu không bằng mấy con ở trên trong khi bác ấy đã là tiến sỹ (Nga xịn), cầm luôn cái ghế tí phang lại thầy, nói là ông chỉ là thạc sỹ , hơn gì tôi, may các bạn cùng lớp can kịp. Sau câu chuyện này thì tôi nghĩ là hay là nguời  giỏi đều có tí cá tính lập dị, hay là (tự cho mình) giỏi nên cố tạo cho mình cái quyền được lập dị. Cũng như đi ăn ở rất nhiều quán ăn gọi là có tiếng HN, cháo bị chửi suốt ngày, phở thì phải bưng bát xếp hàng, làm bạn mình dân trong Nam ra không chịu được. Trong khi dân HN thì hí hửng coi như đó là nét văn hóa, có khi phải có tí chửi mới nổi tiếng, càng chửi càng đông, lạ thế.

Âu cũng là do số lượng dịch vụ, đồ cung chất lượng ít nên người bán có quyền còn người mua thì cắn răng , còn khi hàng tốt dồi dào thì người mua có quyền chọn lựa mua chỗ nào hàng hóa chất lượng vừa tốt và thái độ phục vụ tôn trọng khách hàng và coi khách hàng là thượng đế. Tôi thì trước đây cố mà chịu để vào ăn những quán cháo chửi, phở xếp hàng, còn giờ đây khi chất lượng các nơi nó “xêm xêm”, chưa kể các hàng quán còn sập xệ, mất vệ sinh ngay bên cạnh cống rãnh vỉa hè thì mình cứ chọn nơi nào sach sẽ tuy có thể không ngon bằng chỉ gần bằng nhưng được phục vụ sướng là mình vào. Cũng như ông thầy cũ của mình, giờ chắc sẽ không thể có nhiều học sinh như thời xưa khi có rất nhiều người giỏi bằng, hơn ông ấy mà dạy thái độ lại nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Chắc chắn cái văn hóa bán hàng khệnh khạng, chửi bới của một số người bán ở ngoài Bắc sẽ bị các bạn trong Nam mang thái độ phục vụ khách hàng thượng đế ra oánh bật. Đã bắt đầu có một số quán café, sinh tố do các bạn người Nam ra và training nhân viên Bắc về cung cách phục vụ khách hàng cho tử tế.  Nhưng dân Bắc vẫn thích cháo chửi phở xếp hàng coi đó là nét riêng của xứ Bắc để vẫn ùn ùn kéo đến ăn thì tôi chịu, biết đâu chỉ có mỗi tôi thấy khó chịu, còn đa số bà con coi thế mới là ngon thì tôi cũng chả dám có ý kiến

Lan man về “đi chơi”-du lịch khám phá.

Có lẽ tôi phải cảm ơn lần đi xe hàng nghìn km dọc bờ biển Atlantic cùng thầy hướng dẫn và bạn học cùng đến bờ Đông Canada , nơi có bờ biển Đại Tây Dương giữa tháng 6 trời mùa hè mà nhúng chân xuống biển thấy lạnh ngắt, được nhìn thấy vịnh Fundy, nơi có thuỷ triều cao nhất thế giới, đến đồi nam châm ngồi lên xe ô tô cho nó tự chạy ngược từ dưới chân dốc lên đỉnh đồi, rồi sau đó trong những chuyến đi dã ngoại cũng bạn bè ngắm nhìn phong cảnh thiên nhiên ở Canada và Mỹ,  đã thôi thúc tôi niềm ao ước được khám phá con người và những vùng miền chưa biết, đặc biệt là chiêm ngưỡng phong cảnh tự nhiên hùng vĩ, những kì quan do thiên nhiên tạo nên. Vài năm sau khi trở về thăm nhà, trong chuyến đi du lịch xuyên Việt , tôi đã nói với một bà người Anh đồng hành trên chuyến đi từ Đà Nẵng vào Huế: "cho đến giờ tao đi tham quan các thành phố ở Canada và Mỹ còn nhiều hơn cả các nơi trên đất nước tao".

So với những người khác, tôi đi du lịch không nhiều, không đáng để kể ra thành tích xem đi được bao nhiêu nước, bao nhiêu thành phố, hay khoe đi được lên những vùng đất quá khó khăn để chinh phục như Tây tạng, Bắc cực để trải nghiệm hay thử thách bản thân.  Nhưng tôi cũng đã có may mắn là những trải nghiệm của nhiều kiểu du lịch khác nhau, khi một mình rong ruổi cả tháng ở châu ÂU, hay đi cả đoàn bạn bè vài chục người đi road trip các thành phố ở Mỹ, hay có khi lại chỉ đi vài người trong những chuyến đi ở Rocky mountain hay Myanmar, Trung Quốc. Cách đi du lịch khám phá của mỗi người cũng khác nhau, và  khi quan sát tự nhiên tôi suy nghĩ về cách đi du lịch của chính mình và những người xung quanh mình.

Grand Canal, Venice

Du lịch kiểu gì?

Du lịch người ta chia ra rất nhiều loại, có những loại chuyên biệt, như du lịch sinh thái, văn hoá, nhưng thực ra chung nhất phổ biến thì có du lịch nghỉ dưỡng và du lịch khám phá có lẽ thịnh hành hơn cả, mà trên thế giới có lẽ ngừoi ta phân biệt bằng "tourist" hay "traveler" mà tôi cũng không biết tiếng Việt nên chuyển ngữ thế nào cho hợp lí, thôi thì đúng như những người quen phê phán chỉ trích tôi mỗi khi đi du lịch khám phá là “ham chơi”, thì tôi tạm gọi du lịch khám phá là “đi chơi”, khác với “đi nghỉ”, vì “đi chơi” không thể được nghỉ mà nhiều khi còn mệt và vất vả gấp mấy ngồi nhà hay đi làm, khác hẳn với “đi nghỉ”.

Kiểu đi tourist là du lịch nghỉ dưỡng, ra các khu khách sạn, resort ở biển, ở núi, nghỉ ngơi, ăn uống , vui chơi giải trí, tắm biển, ngắm núi ngừoi ta cũng có thể kết hợp tham quan danh lam thắng cảnh nhưng tựu trung vẫn là nghỉ ngơi, vốn chủ yếu ăn, ngủ, và relax. Vì thế, mục tiêu của những kiểu đi nghỉ này là các khách sạn, khu nghỉ dưỡng sang trọng, đẹp đẽ, những bãi biển trong khung cảnh  thơ mộng, những cảnh đẹp nổi tiếng. Nếu có đi tham quan, cũng thường là có tour guide, đỡ mất công tìm hiểu, chuẩn bị, thật là sung sướng an nhàn. Đi với gia đình, trẻ con, người lớn tuổi, có lẽ hợp với kiểu này. Và cũng có những người, du lịch, với họ, đồng nghĩa với du lịch nghỉ dưỡng.

Nhưng cũng có những người, lại không thích đi kiểu nghỉ dưỡng, với họ, nằm trong khách sạn , resort một ngày là chán, càng không muốn đến những danh lam thắng cảnh quá đông người. Họ muốn là những traveler,  đi du lịch mục đích để khám phá vẻ đẹp thiên nhiên, con người hay trải nghiệm khám phá sâu cuộc sống thực ngoài đời thường ở những vùng họ đến. Người du lịch khám phá, đa số là họ thích tự đi, tự tìm hiểu những gì mình thích, bần cùng bất đắc dĩ mới phải theo tour, vì họ muốn tự do theo ý thích của mình chứ không gò theo lịch trình của hành trình tour vốn nhất nhất theo một công thức chung cho bao người.  du lịch kiểu này, những khách sạn , resort sang trọng lại không phải là những ưu tiên hàng đầu, miễn là những khách sạn/nhà nghỉ thuận tiện đi lại, sạch sẽ và an toàn với giá cả hợp lý là đủ. Đôi khi họ chấp nhận cả những motel giá rất rẻ cho những ngừoi du lịch ba lô (backpaker), và coi đó cũng là những trải nghiệm thú vị.

Một số traveler coi du lịch khám phá "đẳng cấp" hơn du lịch nghỉ dưỡng của dân tourist.  Thực ra việc là tourist hay traveler là tuỳ thuộc hoàn cảnh của ngừoi đi, của nơi đến và cả sở thích và khả năng của từng người. Rõ ràng việc đi du lịch khám phá, đòi hỏi một chút gian khổ, mạo hiểm và cả kĩ năng , sức khoẻ hơn nhiều so với du lịch nghỉ dưỡng. Nhưng bù lại, cảm giác trải nghiệm đối với những người ưa mạo hiểm sẽ thú vị hơn nhiều so với những sự sung sướng an nhàn hưởng thụ đầy đủ tiện nghi nhưng nhàm chán của những chuyến nghỉ dưỡng.

At Pisa tower

Phượt/backpacker

Thực ra tôi cũng không rõ từ "phượt" xuất phát từ đâu và định nghĩa chính xác thế nào là phượt. Tôi chỉ hiểu nôm na thông thường đối với traveler, có một số lượng không nhỏ các backpacker ( khách du lịch ba lô), họ thường là những người đi du lịch khám phá theo tiêu chí tiết kiệm, tránh xa các tiện nghi, để vừa trải nghiệm hòa mình vào cuộc sống của dân địa phương, vừa tiết kiệm đi được càng nhiều càng tốt. Nhưng hình như “phượt”, là hơn thế, không phải vì lý do chính tiết kiệm,  mà họ cố tình theo đặt bản thân trong những điều kiện thử thách khắc nghiệt, gian khổ mạo hiểm, đôi khi nguy hiểm đòi hỏi sức chịu đựng và tinh thần chịu đựng gian khổ rất cao để chứng tỏ mình. Cảm giác mạo hiểm tự vượt lên bản thân mình khi đi du lịch là niềm đam mê, trải nghiệm bản năng sống trong những thử thách là đặc trưng của “phượt”. Một mặt, tôi khâm phục, nhưng đôi khi, cảm giác ranh giới của việc mạo hiểm không đáng có với trải nghiệm để thử thách là lằn ranh giới không rõ ràng, để mạo hiểm, đùa cợt hay tệ hơn là phung phí tính mạng mình là việc thật khó mà chấp nhận. Giữa việc dũng cảm, mảo hiểm nhưng có trang bị đầy đủ kỹ năng sống và việc liều mạng không đáng có để thể hiện cái tôi là quá mỏng manh, có lẽ tôi chưa đủ thấy mình được xếp vào hạng phượt khi đi du lịch khám phá.

Đi du lịch khám phá đến một vùng đất nào đó, có lẽ có mục đích chính: ngắm phong cảnh, trải nghiệm cuộc sống của con người, văn hóa đặc trưng của vùng đó, và đặc biệt không thể bỏ quên thưởng thức đồ ăn, đặc sản văn hóa của vùng đất nơi mình đã đi qua. Vì thế, có thể người ta không cần phải ở trong những khách sạn sang trọng, tiện nghi, đắt tiền khi đi du lịch khám phá, mà chỉ cần những nơi ở an toàn, sạch sẽ, nhưng dứt khoát không thể vì tiết kiệm mà bỏ qua những trải nghiệm của những trải nghiệm văn hóa, đặc biệt là ẩm thực đặc biệt ở những nơi mình đã đặt chân đến. Nếu có người sẵn sàng ngủ được trên gường xếp ở nhà homestay với ông bà già người Ý ở Venice chỉ có mất 12 €, nhưng cũng không ngại việc bỏ ra gần 30€ cho cốc café ở Grandcaffe Quadri chỉ để ngắm khung cảnh hoàng hôn của quảng trường St. marco ở Venice, thì cũng không khó hiểu nếu ai đó đã đặt chân đến Dubai, có lẽ ai cũng sẽ cố đặt để được ngồi ăn trên nhà hàng trên Burj Khalifa để được thưởng thức trà chiều nhìn hoàng hôn trên vịnh Dubai với giá ít nhất 400-500$. Trải nghiệm những gì tinh túy nhất của vùng đất mình đến, luôn là mơ ước, mục đích của những người đi du lịch khám phá.

Bastei, Dresden

Been there/done that hay đi chậm rãi, thong thả:

Ngay đi du lịch khám phá, đến một nơi nào đó, cũng có nhiều kiểu đi, có những người thích đến chớp nhoáng, lướt qua những điểm nổi tiếng, ào một cái rồi đi tiếp, đi để biết được càng nhiều càng tốt trong thời gian ngắn nhất có thể, người dễ tính thì bảo là cưỡi ô tô xem hoa, người đùa thì bảo là đi để lấy thành tích, kể được nhiều nơi mình đến, cũng là một kiểu đi khám phá của rất nhiều người. Những lần đầu tiên khi đi du lịch của tôi cũng là những cuộc chạy sô been there done that như thế, chỉ vì muốn đến thật nhiều, nhìn ngắm được thật nhiều, cũng là một cái thú vui. đi nhiều có lẽ thích hợp với phong cách ưa khảm phá của tuổi trẻ, háo hức, sôi động. Kiểu đi như thế chủ yếu là đển nhìn ngắm phong cảnh, cảnh vật hơn là tìm hiểu và thưởng thức cuộc sống.    

Berlin

Còn một lí do nữa để đi lướt qua những điểm đã đi để tìm những nơi mình thật sự thích thú, là họ tự nhủ sẽ có ngày quay lại, và sẽ có thời gian xem thật kỹ. Nhưng lại có những người đến nơi nào là họ cứ nhẩn nha xung quanh nơi dó, đi thật kỹ, không cần đi quá nhiều, với họ, trải nghiệm, thưởng thức từng khoảnh khắc quan trọng hơn là số lượng. Nhưng tuyệt vời nhất có lẽ là khi đến khám phá ở những vùng, mà có bạn bè, thổ dân làm tourguide. Đôi khi không phải là những địa điểm nổi tiếng được ghi trong lonely planet, tripadvisor mà các tourguide dẫn bạn đến chỉ để chụp ảnh toạch toạch rồi đi, hay những quán ăn đắt tiền được xếp hạng sao của Michelin khiến bạn thèm thuồng, nhưng là những gì đặc trưng của những nơi mà nếu không phải người dân ở đó, chịu tìm hiểu thì đôi khi những kể cả những tour guide có kinh nghiệm cũng không thể biết được. Đó đôi khi là những quán nhỏ, bình dân, trong không khí ấm cúng của những con phố nhỏ chỉ những thổ dân mới biết, tạo cho bản những cảm xúc riêng biệt khi đi du lịch khám phá. 

Cửu Trại Câu,

Đi với ai? một mình/đi group/ đi nhiều người

Bạn đã từng bao giờ đi du lịch một mình? Bạn thích đi một mình, hay đi group nhiều người? Thực ra tôi cũng không biết là tại vì có một mình nên người ta thích đi du lịch khám phá để đỡ cô đơn, hay là tại vì người có một mình thì việc đi du lịch dễ dàng hơn vì người ta có thời gian cho riêng mình, và cũng dễ quyết định hơn. Rất nhiều chuyến tôi đi du lịch một mình, đi một mình tự do, chủ động thời gian, đi nhanh, theo sở thích vui đâu chầu đấy. Dân du lịch đều là những người phóng khoáng và cởi mở, dễ kết bạn và nói chuyện,  đi đến đâu có rất nhanh chóng kết bạn cùng những người cũng đi một mình như họ, hết chuyến thì lại chia tay đến chỗ mới nên không sợ buồn hay cô đơn như mọi người nghĩ. Và không hiểu sao, người ta đi một mình thì rất dễ kết bạn. Tôi không cảm thấy có vấn đề gì trong việc đi du lịch một mình trong chuyến đi cả tháng ở châu Âu, cho đên khi ngồi ở Venice và sau này là một số nơi khác, và thấy tiếc rằng giá có một người thân của mình, dù là bạn đời, hay người mình yêu thương để cũng ta cảm nhận được những gì mà khi ta hưởng thụ một mình, ta sẽ cảm thấy ích kỉ và feel guilty. Tuy nhiên, ở Việt nam thì khác, đi du lịch một mình, người ta sẽ nhìn bạn bằng con mắt nếu không thương hại vì FA thì cũng là con người kì cục J). 

Venice St Marco

Trái lại, nếu có thể có những người bạn đồng hành trong những chuyến đi thì còn gì bằng, trên nguyên tắc càng đông càng vui. Nhưng để kiếm được những người bạn đồng hành cùng sở thích, tổ chức được một group đi chơi cũng không dễ. Chỉ cần nhóm hơn mười người trở lên là đã nẩy sinh rất nhiều vần đề, chỉ riêng việc đến địa điểm đi chơi nào đó,chờ nhau tốn thời gian, mỗi người một ý khi có vấn đề cần giải quyết, rất dễ bể sô. Những chuyến đi đông người tuy vui nhưng cuối cùng thì đi lại rất mất thời gian và đi tham quan được rất ít. Có lẽ một nguyên tắc khi đi du lịch dạng khám phá the group, không theo tour, là có những người bạn tương đồng cả về sở thích, cũng như sức khỏe và kinh nghiệm thì chuyến đi sẽ thành công hơn nhiều, và cũng không nên đi quá đông, có lẽ 4-8 người là vừa cho một group đi chơi tự tổ chức. Chỉ trong những chuyến đi du lịch, đôi khi bạn khám phá ra được nhiều điều rất khác ở người bạn hàng ngày của mình, mà đôi khi trong cuộc sống thường nhật ta không để ý hoặc khó nhận ra, cả điều tốt lẫn điều xấu. Có lẽ vì thế nên có ở đâu đó nói rằng “You should never marry a girl (man) until you’ve traveled with her (him)”.

Tất nhiên không phải là travel theo kiểu các đôi tình nhân đến các nơi lãng mạn chụp ảnh show FB, nằm resort thơ mộng để ngắm hoàng hôn và làm tình, mà thực sự là đi du lịch khám phá để hiểu cách ứng xử của nhau mà khi yêu , bị mờ mắt người ta ít để ý.

Prague

Đi đâu?

Rất nhiều người, khi nhìn bạn bè đi chơi đâu đó và tung ảnh lên facebook, cả một đám bạn bè ở nhà lại cứ ngồi xuýt xoa, xin thông tin và nhấp nhổm muốn đi. Vậy nếu máu thì “nhấc ba lô lên và đi”, có điều những người đó lại chỉ tiếc thế thôi khi mà rủ đi lại cứ tìm đủ mọi lý do để ở nhà, bởi đi du lịch khám phá không dành cho những người ưa “hưởng thụ” hay relax, bởi đôi khi để đến được nhưng nơi mình muốn chiêm ngưỡng, cần có cả thời gian, sức khoẻ, gian khổ và đôi khi mạo hiểm. Khi thấy bạn bè đi được khắp nơi, dù rất thèm muốn, tôi nghĩ rằng thế giới này quá nhiều nơi đáng để đi, đáng được chiêm ngưỡng, trong đời con người làm sao ta có thể đi hết được. Vậy thì hãy tận dụng thời gian khi ta còn sức khỏe, tiền bạc để có thể đi khám phá những nơi mình thật thích, phù hợp điều kiện thời gian của mình, đi được đến đâu là tùy duyên. Có cơ hội đến được khám phá ở đâu, là hạnh phúc ở đó. Đã 3-4 lần đi công tác Hàn Quốc, lần nào tôi cũng hăm hở với ý định đi khu Phi quân sự Bàn Môn điếm (DMZ), nhưng vì lí do này hay lí do khác, lần nào cũng trượt, và tôi cũng đành an ủi, thôi cũng không tiếc, khi không được đi chỗ này, thì ta sẽ được tham quan ở chỗ khác, có khi hay hơn. Mỗi người đều tự lập ra một wish list/most wanted của riêng mình, vì must see list của người này đâu có giống người khác, khi sở thích là khác nhau, tôi đã nhìn rất nhiều dạnh sách “ Places must see before you die” nhưng đôi khi hơn nửa số đó không gợi cảm hứng cho tôi, vậy thì trước hết hãy tự hỏi mình, khi ta đi khám phá, sở thích của ta là gì, hay nói chính xác hơn là trả lời câu hỏi:           

Trương Gia Giới

Đi xem gì, chơi gì?

Mỗi nơi có đặc sắc riêng, nếu bạn đi châu Âu, đến các thành phố, bạn sẽ được chiêm ngưỡng những công trình kiến trúc tuyệt đẹp, những toà lâu đài lộng lẫy, những kiệt tác do con người taọ nên.  Những bảo tàng, phòng tranh, tượng đài ở Rome, Paris, London luôn quyến rũ rất nhiều người. Nhưng có nhũng người, như tôi, lại chỉ thích du lịch khám phá ở những nơi có thiên nhiên hoang dã, nơi tôi muôn nín thở khi nhìn những kiệt tác của thiên nhiên hơn là do con người tạo ra. Nếu có người thích đi ngắm những bãi biển tuyệt đẹp ở Hawaii, Maldives thì có những người thích lên núi , để ngắm những đỉnh núi tuyết Mont blanc hay Rocky mountain. Nhưng cảnh dù đẹp đến đâu, có làm ta lặng người khi ngắm, vẫn chỉ là cảnh “vô tri”.

Rocky mountain, Canada

Gatineau, Hull, Ottawa

Ta đến, ngắm, chụp ảnh rồi đi. Mỗi vùng đất, để làm cho người ta đến thấy nó không chỉ đơn giản là cảnh “chết”, nó phải gắn với những con người, với những sự kiện, để làm nó sống động và có ỹ nghĩa lên, chứ không nó là chỉ một nơi tầm thường. Khi ta đến một căn nhà rất bình thường, nhưng nơi đây là nơi vĩ nhân X đã từng ngồi ị bô, hay chỗ kia là ngôi nhà nơi diễn viên Y hôn diễn viên Z  trong siêu phẩm của Holywood, quán thịt hun khói vớ vẩn đã làm bao siêu sao điện ảnh đứng xếp hàng cả tiếng dưới trời tuyết để vào ăn v.v, những nơi ấy đã từng gắn với lịch sử, với con người nổi tiếng, với sự kiện khiến công cuộc khám phá những nơi chốn ta đến thi vị hơn nhiều.

Space needle, Seatle

Khi ta đứng ở Roman Forum ta có thể hồi tưởng lại nơi đây hàng nghìn năm trước đã từng có một nền văn minh La Mã huy hoàng, hay những người như chúng ta luôn muốn đến kim tự tháp Ai cập, để thấy được cái vĩ đại của những con người đã tạo nên những kì quan từ xa xưa.

Colosium, Rome

Được đi du lịch khám phá những di tích lịch sử , những địa điểm nổi tiếng gắn với phim ảnh, qua văn học luôn hấp dẫn hơn nhiều là việc chỉ đến những cảnh đẹp, cho dù là do con người hay thiên nhiên tạo nên. Ở những nơi đó, được trải nghiệm những gì thuộc về lịch sử, quá khứ là những kỉ niệm khó quên.

Nhân nói về du lịch khám phá tới những di tích lịch sử , tôi chắc sẽ có một số ít người giống tôi, có một mơ ước muốn khám phá những địa điểm đặc biệt, ở nơi đó, cho dù là những chuyến đi đầy rẫy nguy hiểm, muôn vàn khó khăn, đôi khi là nguy hiểm đến cả tính mạng, nhưng chúng ta vẫn muốn đến. Tôi muốn nói những hành trình khám phá vùng đất thiêng,  ở nơi đó, chúng ta không chỉ đơn giản là đi khám phá một vùng đất mới, trải nghiệm về cuộc sống và con người như bao chuyến đi chơi khác, mà chúng ta sẽ có những trải nghiệm về bản thân, về vũ trụ, về nhân sinh quan mà đôi khi có thể thay đổi cả quan niệm hay cách nhìn về về cuộc sống hiện tại. Không ngẫu nhiên, hàng năm có hàng mấy triệu người, tốn tiền bạc, công sức và tính mạng, để đến được thánh địa la Mecca, nơi người Hồi giáo luôn mơ ước đến một lần trong đời, hay đến khám phá Jerusalem trong khu thành cổ, là thánh địa của 3 tôn giáo, với những trang sử đầy bi thương và vẫn dai dẳng đến bây giờ. Còn vùng núi thiêng Tây Tạng, là nơi hành hương của hàng triệu tín đồ Phật giáo, và cả những người vô thần, không quản nguy hiểm, vất vả, vượt qua sức chịu đựng giới hạn thông thường để được một lần đến chiêm bái Lasha, đến Potalah, đến những tu viện PHật giáo Tây tạng với những vị Lạt ma huyền thoại. Đến những nơi đó, dù không có niềm tin tôn giáo, ta cũng cảm nhận được cái sự thiêng liêng của những vùng đất thánh, ở nơi đó, cho ta cảm nhận một thế giới vô thực vượt lên những cái thông thường, dù không có đức tin cũng cảm thấy một sự thiêng liêng huyền bí, còn với những con người có đức tin, càng làm cho niềm tin của họ mãnh liệt hơn. Hay như với những người đã từng trờ về từ đỉnh thiêng Kailash, họ như được tái sinh, được khám phá lại chính bản thân mình.

Rất nhiều người gọi những người thích đi du lịch khám phá là những kẻ “ham chơi”. Rất nhiều người khi đã bị xô đẩy vào du lịch khám phá đã “nghiện”, ở nhà vài tháng đã “cuồng cẳng” lại muốn đi tiếp. Đơn giản là thế giới này quá nhiều nơi thú vị để người ta muốn được nhìn ngắm khi tồn tại trên cõi đời. Ăn mãi sơn hào hải vị, người ta cũng chán, và lại cũng không thể ăn được quá nhiều, mặc đồ hiệu dù đẹp đến đâu mãi rồi cũng chán, nhưng đi du lịch, khám phá thế giới, khi ta còn đi được, thì chả bao giờ chán, miễn là ta còn sức khỏe và tiền bạc, cộng với một chút đam mê.